در تاریخ ۲۷ نوامبر، پایگاه فضایی بایکانور روسیه با یک حادثهٔ جدی روبهرو شد؛ حادثهای که توان روسیه برای پرتاب محموله و سرنشین به فضا را بهطور موقت متوقف کرده است. اندکی بعد از آنکه مأموریت «سایوز MS-28» در ساعت ۰۹:۲۷:۵۷ به وقت UTC (ساعت ۴:۲۷:۵۷ بامداد به وقت شرق آمریکا، و ۱:۲۷:۵۷ بامداد به وقت غرب آمریکا) از سکوی ۳۱/۶ این مرکز به فضا رفت، تصاویر پهپادی نشان دادند که کابین سیار نگهداری مدل 8U216 بهصورت وارونه درون کانال تخلیهٔ شعله افتاده است. خوشبختانه خود پرتاب کاملاً موفق بود و خدمهٔ آن—یعنی کیهاننوردان «سرگئی کود-سورچکوف» و «سرگئی میکایف» و فضانورد ناسا «کریستوفر ویلیامز»—چند ساعت بعد سالم به ایستگاه فضایی بینالمللی رسیدند.
روسیه چند پایگاه دیگر نیز دارد؛ از جمله پایگاه «پلستسک» در نزدیکی آرخانگلسک در شمال روسیه، پایگاه «وستوچنی» در شرق دور، یا سکوی «گاگرین استارت» در خود بایکانور. اما هیچیک از این پایگاهها یا توانایی رسیدن به ایستگاه فضایی بینالمللی را ندارند، یا مناسب پرتاب سرنشیندار نیستند، یا بهطور کامل از کار افتادهاند. در نتیجه، روسیه فعلاً امکان ارسال هیچگونه مأموریت سرنشیندار یا محموله با استفاده از فضاپیماهای «سایوز» یا «پراگرِس» به ISS را ندارد.
در بیانیهای که از طریق تلگرام منتشر شد، روسکاسموس ضمن تأیید حادثه، بر موفقیت مأموریت تأکید کرد و نوشت:
«پرتاب بدون مشکل انجام شد. فضاپیما با موفقیت به ایستگاه فضایی بینالمللی متصل شد. خدمه در سلامت کامل هستند. سکو طبق روال همیشگی پس از هر پرتاب مورد بازرسی قرار گرفت. آسیبهایی در چند بخش شناسایی شد. بروز خسارت پس از پرتاب یک امر طبیعی است و به همین دلیل این بازرسیها در سراسر جهان ضروری هستند. وضعیت سکو در حال بررسی است. تمامی قطعات لازم برای تعمیر وجود دارد و خسارتها بهزودی برطرف خواهند شد.»
کابین 8U216 یک سکوی فلزی سیار با وزنی بیش از ۱۳۰ تُن متریک (حدود ۱۴۴ تُن آمریکایی) است که در جریان آمادهسازی پرتاب، زیر سکوی پرتاب قرار میگیرد. این کابین برای کارهایی مانند بازرسی موتورها، برداشتن پوششهای محافظ و نصب «چاشنیهای انفجاری» اولیه استفاده میشود. این سازه در دههٔ ۱۹۶۰ ساخته شده و هنوز هم نمونههای مشابه آن برای سکوی پرتابهای مختلف سایوز در روسیه تولید میشود. طبق گزارش گروه پرتاب، همهٔ آمادهسازیهای پیش از پرتاب بدون مشکل انجام شده و کابین پس از تکمیل کار، به جایگاه خود بازگردانده شده بود.
اما بررسیهای پس از پرتاب نشان داد که خود پرتاب باعث ایجاد اختلاف فشار میان فضای زیر سکوی پرتاب و محفظهای شده که کابین در آن قرار دارد. این اختلاف فشار کابین را از جایگاهش بیرون کشیده و آن را حدود ۲۰ متر پایینتر، داخل کانال تخلیهٔ شعله پرت کرده است. بررسیها همچنین نشان دادهاند که ممکن است کابین بهدرستی در محل خود قفل نشده بوده یا قفلها تحت فشار ناشی از پرتاب از کار افتادهاند. برخی کارشناسان گفتهاند خسارت وارده آنقدر شدید است که امکان تعمیر وجود ندارد و کابین باید کاملاً بازسازی یا جایگزین شود.
روسکاسموس اعلام کرده قطعات لازم در روسیه موجود است، و طبق گزارش وبسایت NASASpaceFlight، منابعی در صنعت فضایی روسیه این موضوع را تأیید کردهاند. گزینهٔ دیگر این است که روسکاسموس کابین مشابه را از سکوی شماره ۴۳ در پایگاه پلستسک برچیند؛ سکویی که از دههٔ ۱۹۶۰ میزبان پرتاب موشکهای R7 بوده است. هنوز زمان دقیقی برای بازگشت سکو به وضعیت عملیاتی وجود ندارد، اما برآوردها از چند ماه تا سه سال متغیر است.
این اختلاف برآوردها ناشی از دو عامل است:
۱. اینکه احتمال دارد کابین باید کاملاً تعویض شود،
۲. اینکه ممکن است اجزای دیگری نیز در سکو آسیب دیده باشند و نیاز به تعمیر یا تعویض داشته باشند.
تنها بررسی این موضوع ماهها زمان خواهد برد. علاوه بر این، روسکاسموس باید دستکم یک پرتاب بدون سرنشین انجام دهد تا عملکرد ایمن سکو تأیید شود. در هر صورت، این حادثه باعث تعویق برخی مأموریتها خواهد شد؛ از جمله پرتاب محمولهٔ «پراگرس MS-33» که قرار بود ۲۱ دسامبر ۲۰۲۵ انجام شود، و همچنین ممکن است پرتاب بعدی سرنشیندار سایوز، یعنی «MS-29» که برای ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ برنامهریزی شده، عقب بیفتد.
به دلیل محدودیتهای سایر پایگاهها، روسکاسموس امکان انتقال پروازها به مراکز دیگر را ندارد. بنابراین تنها راه، تعویض کامل کابین نگهداری و تعویق تمام پروازهای سرنشیندار است. در این فاصله شاید بتوانند فضاپیمای باری «پراگرس» را از پایگاه وستوچنی پرتاب کنند، اما این امر نیازمند تغییرات وسیع است. از سوی دیگر، روسیه دیگر نمیتواند از پایگاه «کورو» در گویان فرانسه استفاده کند، زیرا پس از آغاز جنگ اوکراین، نیروهای روسی این پایگاه را ترک کردند.
پایگاه بایکانور با حوادث شدید بیگانه نیست و این اتفاق حتی بدترین حادثهٔ تاریخ آن هم محسوب نمیشود. بدترین حادثهٔ این پایگاه «فاجعهٔ ندلین» در ۲۴ اکتبر ۱۹۶۰ بود؛ زمانی که هنگام آزمایش یک موشک بالستیک قارهپیما، اشتعال ناگهانی مرحلهٔ دوم موشک باعث انفجار آن شد و دستکم ۵۴ نفر کشته شدند—رقمی که سالها محرمانه باقی مانده بود. آن حادثه هنوز هم مرگبارترین سانحهٔ تاریخ پرواز فضایی است.
با این وجود، اختلال در توان پرتاب چیزی نیست که روسکاسموس در شرایط فعلی بتواند تحمل کند. از زمان تهاجم به اوکراین در سال ۲۰۲۲، روسیه تحت تحریمهای گسترده بینالمللی قرار گرفته که تأثیر زیادی بر روسکاسموس گذاشتهاند. بسیاری از قراردادهای تجاری بینالمللی لغو شدهاند، همکاریها برای توسعهٔ تجهیزات علمی و پشتیبانی فنی متوقف شده، و برخی شرکای کلیدی، مشارکت خود را در پروژههای مشترک قطع کردهاند.
این شامل پروژهٔ ExoMars 2020—پروژهٔ مشترک ESA و روسکاسموس—و همچنین مأموریت ونرا–دی برای اکتشاف زهره است که قرار بود با همکاری ناسا انجام شود. روسکاسموس همچنین قراردادهای پرتاب چهار مأموریت مهم ESA را از دست داده است:
ماهوارههای ناوبری Galileo M10 و M11،
تلسکوپ فضایی Euclid،
و ماهوارهٔ آبوهوایی EarthCARE.
تمام این مأموریتها قرار بود با موشکهای سایوز پرتاب شوند، اما اکنون به پرتابگرهای دیگر و شرکای جدید سپرده شدهاند.
