دانشمندان با بررسی دادههای قدیمی راداری مأموریت Magellan ناسا بر این باورند که سیاره زهره ممکن است شامل یک تونل عظیم زیرزمینی باشد که توسط فعالیتهای آتشفشانی شکل گرفته است. این سازه که در زیر سطح سیاره قرار دارد، به نظر میرسد یک لوله گدازهای باشد که در آن مواد داغ جریان یافته و سپس از آن تخلیه شدهاند. اگر این یافته تأیید شود، این دومین لوله گدازهای ثبت شده در زهره خواهد بود و نشانهای دیگر از فعالیت زمینشناسی زهره محسوب میشود.
وجود چنین لولهای نه تنها نگاهی منحصر به فرد به درون اسرارآمیز زهره میدهد، بلکه به دانشمندان سیارهای کمک میکند تا درک بهتری از تکامل همسایه نزدیک زمین داشته باشند و اطلاعاتی درباره فرایندهای زمینشناسی و آتشفشانی زهره به دست آورند.
نقشههای راداری Magellan و کشف تونل احتمالی گدازهای زیر زهره
بر اساس گزارش منتشر شده در مجله Nature Communications، محققان تصاویر راداری جمعآوری شده توسط کاوشگر Magellan ناسا در سالهای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۲ را تجزیه و تحلیل کردند. این کاوشگر با استفاده از امواج رادیویی توانست از ابرهای متراکم زهره عبور کرده و تصاویر سطح سیاره را ثبت کند.
دادههای راداری، رشتههای طولانی از سطح گود و فرورفته را نشان دادند که محققان آنها را سقفهای فرو ریخته تونلهای آتشفشانی زیرزمینی میدانند. یکی از واضحترین جزئیات، یک سازه در دامنه غربی آتشفشان Nyx Mons بود، که یکی از هزاران آتشفشان پراکنده در سطح زهره محسوب میشود.
دانشمندان توضیح دادند که چنین فروپاشیهایی روزنههایی شبیه نورگیر (skylight) ایجاد میکنند و فضاهای خالی زیر سطح زمین را آشکار میسازند. سیگنال راداری این منطقه شباهت زیادی به الگوهای مشاهده شده در لولههای گدازهای روی ماه و مریخ دارد. تجزیه و تحلیلها نشان میدهد که این گذرگاه زیرزمینی ممکن است به چند ده کیلومتر برسد، اگرچه در حال حاضر تنها بخش محدودی از آن قابل تأیید است.
اهمیت این کشف و فعالیتهای زمینشناسی زهره
زهره مملو از آتشفشانها است، اما ابرهای ضخیم مانع انجام مشاهدات مستقیم میشوند و بنابراین رادار نقش حیاتی در شناسایی ساختارهای سطحی و زیرسطحی سیاره ایفا میکند. وجود چنین لولههای گدازهای نشان میدهد که فعالیتهای آتشفشانی در زهره هنوز هم ممکن است ادامه داشته باشد و سطح سیاره تغییرات دینامیکی را تجربه میکند.
این کشف برای دانشمندان سیارهای اهمیت ویژهای دارد، زیرا درک ساختارهای زیرسطحی و تونلهای گدازهای میتواند اطلاعاتی درباره چگونگی جریان مواد مذاب، خنک شدن سطح و تکامل آتشفشانی زهره فراهم کند. چنین تونلهایی همچنین ممکن است محلهای حفاظت شدهای برای مطالعه فرایندهای زمینشناسی طولانی مدت باشند، چیزی که در سیارات دیگر کمتر مشاهده شده است.
مأموریتهای آینده و تأیید یافتهها
مأموریتهای آینده، مانند EnVision آژانس فضایی اروپا (ESA)، میتوانند ابعاد دقیق و پایداری تونلها را تأیید کنند و به مطالعات کاوش عمیقتر زیر سطح زهره کمک کنند. ابزارهای پیشرفتهتر راداری و سنسورهای مختلف، اطلاعات بیشتری درباره ساختار درونی سیاره و ترکیب مواد زیر سطح ارائه خواهند داد. این دادهها میتوانند پاسخگوی بسیاری از سوالات درباره تاریخچه آتشفشانی و فعالیتهای زمینشناسی زهره باشند و نقشی کلیدی در توسعه مدلهای تکاملی سیارهای ایفا کنند.
به گفته محققان، مطالعه تونلهای زیرزمینی گدازهای روی زهره میتواند بینشهایی درباره چگونگی تشکیل لولههای گدازهای روی زمین، ماه و مریخ ارائه دهد. این نوع مطالعات به دانشمندان امکان میدهد تا شباهتها و تفاوتهای فرایندهای زمینشناسی سیارات مختلف را مقایسه کنند و به فهم بهتر تحولات سیارهای و پوستههای آتشفشانی برسند.
چالشهای مشاهده مستقیم زهره
یکی از بزرگترین چالشها برای مطالعه زهره، پوشش متراکم و پرچگالی ابرها است که مانع دید مستقیم سطح سیاره با تلسکوپهای نوری میشود. به همین دلیل، استفاده از امواج راداری که میتوانند از این ابرها عبور کنند، روش اصلی شناسایی ویژگیهای سطحی و زیرسطحی است. دادههای راداری Magellan، حتی بیش از ۳۰ سال پس از جمعآوری، هنوز منبعی ارزشمند برای کشف ساختارهای ناشناخته و تونلهای گدازهای محسوب میشوند.
با توجه به این اطلاعات، میتوان نتیجه گرفت که زهره هنوز هم میتواند فعالیتهای زمینشناسی قابل توجهی داشته باشد و مطالعه دقیقتر این سیاره میتواند بینشهای نوینی درباره تکامل سیارهای و شباهتها با زمین ارائه دهد.