تلسکوپ جمینی شمالی اخیراً تصویری خیرهکننده از واپسین لحظات زندگی یک ستاره منتشر کرده است؛ کشفی که میتواند به دانشمندان در درک بهتر نحوه شکلگیری و تکامل سحابیهای سیارهای کمک کند.
در سراسر جهان هستی، رویدادهای متعددی رخ میدهند که پدیدههایی قدرتمند و تماشایی را به وجود میآورند. در همین راستا، تلسکوپ جمینی شمالی با استفاده از ابزار Gemini Multi-Object Spectrograph (GMOS) موفق شده تصویری کمنظیر از مراحل پایانی عمر یک ستاره ثبت کند.
این تصویر سحابی «گوی بلورین» یا NGC 1514 را نشان میدهد که در فاصله حدود 1500 سال نوری از زمین قرار دارد. در مرکز این سحابی یک ستاره بسیار درخشان دیده میشود، اما برخلاف آنچه ممکن است تصور شود، این ستاره بهتنهایی عامل شکلگیری سحابی نیست.
در واقع، این ساختار از یک سامانه دوتایی تشکیل شده که شامل یک ستاره غولپیکر و یک ستاره همراه بسیار داغ است. نکته جالب اینجاست که برخلاف بیشتر سامانههای دوتایی که دوره مداری کوتاهی دارند، این دو جرم آسمانی هر 9 سال یکبار به دور یکدیگر گردش میکنند که یکی از طولانیترین دورههای مداری شناختهشده در میان چنین سامانههایی محسوب میشود.
شکل غیرعادی و چشمگیر این سحابی نیز به همین سامانه دوتایی مرتبط است. هنگامی که این دو ستاره به دور هم میچرخند، بادهای ستارهای بسیار قدرتمندی تولید میکنند که گازهای اطراف را تغییر شکل میدهند.
دانشمندان در توضیح این پدیده میگویند:
«پژوهشگران معتقدند یکی از این ستارهها که زمانی چندین برابر خورشید جرم داشت، در آخرین مراحل زندگی خود لایههای بیرونیاش را به فضا پرتاب کرده است. با گردش ستاره اصلی و همدم آن به دور یکدیگر، بادهای قدرتمند و نامتقارن آنها پوسته در حال گسترش گاز را شکل داده و لایههای ناهموار و برجستهای را که امروز مشاهده میکنیم، ایجاد کردهاند.»
اگرچه ظاهر کنونی این سحابی بسیار شگفتانگیز است، اما این ساختار در آینده نیز به تغییرات خود ادامه خواهد داد. اخترشناسان بر این باورند که سحابیهای سیارهای معمولاً عمری بین 10 هزار تا 25 هزار سال دارند. بنابراین، گازهای موجود در NGC 1514 بهتدریج در فضای میانستارهای پراکنده خواهند شد و این منظره زیبا در نهایت از بین خواهد رفت.
این تصویر نهتنها نمایی چشمنواز از مرگ یک ستاره را به نمایش میگذارد، بلکه سرنخهای ارزشمندی درباره چگونگی شکلگیری سحابیهای سیارهای و نقش سامانههای ستارهای دوتایی در ایجاد ساختارهای پیچیده کیهانی در اختیار اخترشناسان قرار میدهد.