اورانوس از دوردستها همچون گوی آبیرنگ و آرامی به نظر میرسد که در پهنه تاریک فضا شناور است. برخلاف مشتری یا زحل که با نوارهای رنگی و حلقههای درخشان خودنمایی میکنند، اورانوس ظاهری یکدست و فیروزهای دارد که شاید در نگاه اول خستهکننده به نظر برسد. با این حال، این ظاهر آرام تنها نقابی است که حقیقتی ناخوشایند را پنهان کرده است.
چهرهای که فریب میدهد
رنگ آبی و آرامبخش اورانوس ناشی از وجود گاز متان در جو آن است. متان بخش قرمز طیف نور خورشید را جذب میکند و به طولموجهای آبی-سبز اجازه بازتاب میدهد. در واقع، نور قرمز بیشتر توسط مولکولهای متان جذب میشود و لایهای از غبار بر فراز اورانوس باعث شده تا این سیاره نسبت به همسایه خود، نپتون، کمرنگتر به نظر برسد. اگرچه این ظاهر آرام برای چشم انسان واقعی است، اما هیچ سرنخی از ترکیبات شیمیایی خطرناک جو این سیاره به دست نمیدهد.
ابرهایی با بوی تخممرغ گندیده
در آوریل ۲۰۱۸، تیمی از دانشمندان به سرپرستی پاتریک اروین، فیزیکدان سیارهای دانشگاه آکسفورد، برای نخستین بار موفق شدند وجود گاز هیدروژن سولفید را در بالای لایه اصلی ابرهای اورانوس شناسایی کنند. نتایج این پژوهش در مقالهای با عنوان «شناسایی هیدروژن سولفید بر فراز ابرهای جو اورانوس» شناسایی هیدروژن سولفید بر فراز ابرهای جو اورانوس منتشر شد. هیدروژن سولفید همان گاز سمی و بیرنگی است که بوی تند تخممرغ گندیده را ایجاد میکند و طبق گزارشهای آژانس ثبت مواد سمی و بیماریها آژانس ثبت مواد سمی و بیماریها، انسان میتواند حتی در غلظتهای بسیار پایین نیز آن را تشخیص دهد.
میزان این گاز در بالای ابرهای اورانوس بسیار اندک و در حدود ۰.۴ تا ۰.۸ قسمت در میلیون ۰.۴ تا ۰.۸ قسمت در میلیون است. به گفته لی فلچر، از نویسندگان این تحقیق، «تنها مقدار کمی از آن به صورت بخار اشباعشده در بالای ابرها باقی مانده است» تنها مقدار کمی از آن به صورت بخار اشباعشده در بالای ابرها باقی مانده است و بخش اعظم آن به صورت یخ در لایههای زیرین محبوس شده است. با این حال، همین غلظت اندک نیز در محدودهای است که برای بویایی انسان قابل تشخیص است.
کشف راز شیمیایی سیاره
برای دههها، دانشمندان نمیدانستند که آیا ابرهای اورانوس عمدتاً از آمونیاک تشکیل شدهاند یا هیدروژن سولفید. این پرسش از آن جهت اهمیت داشت که پاسخش میتوانست نحوه شکلگیری این سیاره را روشن کند. سرانجام محققان با استفاده از تلسکوپ ۸ متری جمنای نورث تلسکوپ ۸ متری جمنای نورث در موناکی، موفق شدند اثر انگشت شیمیایی این گاز را در نور بازتابی خورشید شناسایی کنند. اروین در این باره میگوید: «اکنون به لطف دادههای بهبودیافته از خطوط جذب هیدروژن سولفید و طیفهای شگفتانگیز جمنای، ما اثر انگشتی را در اختیار داریم که مقصر اصلی را شناسایی کرد» اکنون به لطف دادههای بهبودیافته از خطوط جذب هیدروژن سولفید و طیفهای شگفتانگیز جمنای، ما اثر انگشتی را در اختیار داریم که مقصر اصلی را شناسایی کرد.
فرود در جهنمی یخی
اگر انسانی بخواهد از میان ابرهای اورانوس عبور کند، بوی نامطبوع تنها یکی از مشکلات او خواهد بود. اروین در توصیفی فرضی میگوید که چنین تجربهای «با شرایط بسیار ناخوشایند و متعفنی همراه خواهد بود» با شرایط بسیار ناخوشایند و متعفنی همراه خواهد بود. با این حال، پیش از آنکه بوی زننده بخواهد فرد را آزار دهد، عوامل مرگبار دیگری وارد عمل میشوند. همانطور که اروین اشاره کرده است، «خفگی و قرار گرفتن در جوی با دمای منفی ۲۰۰ درجه سلسیوس که عمدتاً از هیدروژن، هلیوم و متان تشکیل شده، بسیار پیش از آنکه بوی گاز حس شود، جان فرد را میگیرد» خفگی و قرار گرفتن در جوی با دمای منفی ۲۰۰ درجه سلسیوس که عمدتاً از هیدروژن، هلیوم و متان تشکیل شده، بسیار پیش از آنکه بوی گاز حس شود، جان فرد را میگیرد.
جمعبندی
اورانوس از دوردستها یکی از زیباترین اجرام منظومه شمسی است؛ گوی آبیرنگی که هیچچیز از ماهیت درونی خود فاش نمیکند. اما در نزدیکی، این سیاره مکانی منجمد، غیرقابل تنفس و احتمالاً بدبو است که در هر لحظه میتواند برای هر موجود زندهای مرگبار باشد.