ناسا سرانجام تصاویر دنباله‌دار 3I/ATLAS را از مأموریت‌های مریخی خود منتشر کرد

این جرم تنها تا فاصله‌ی ۳۰ میلیون کیلومتری (۱۸.۶ میلیون مایلی) به سیاره سرخ نزدیک شد. این فاصله، آن را در محدوده‌ی دید چندین مأموریتی قرار داد که هم‌اکنون توسط سه آژانس فعال فضایی در مریخ فعالیت می‌کنند: ناسا، آژانس فضایی اروپا (ESA) و آژانس ملی فضایی چین (CNSA).
در حالی‌که ESA تصاویر ثبت‌شده توسط مدارگردهای Mars Express و ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) را منتشر کرد، و چین نیز تصاویر مدارگرد Tianwen-1 را در دسترس قرار داد، ناسا به دلیل تعطیلی دولت فدرال قادر به انتشار داده‌های خود نبود.

اما با بازگشایی دولت، ناسا سرانجام تصاویر به‌دست‌آمده از سه مأموریت فعال خود را منتشر کرد؛ مأموریت‌هایی که توانسته بودند عبور 3I/ATLAS را از نزدیکی مریخ ثبت کنند. این سه مأموریت عبارتند از: مدارگرد Mars Reconnaissance Orbiter (MRO)، مدارگرد Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN (MAVEN) و همچنین مریخ‌نورد پشتکار (Perseverance). دو مدارگرد یادشده تصاویر جرم میان‌ستاره‌ای را به‌ترتیب در نور مرئی و فرابنفش ثبت کرده‌اند، و مریخ‌نورد نیز تصویری بسیار کم‌نور از این جرم را از سطح مریخ به‌دست آورده است.

تصاویر مدارگرد MRO

مدارگرد MRO در دوم اکتبر، با استفاده از دوربین قدرتمند HiRISE، تصاویر نور مرئی از 3I/ATLAS ثبت کرد؛ زمانی‌که این دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای در فاصله‌ی حدود ۰.۲ واحد نجومی قرار داشت. این تصاویر جزو نزدیک‌ترین نماهایی هستند که هر فضاپیما یا تلسکوپ زمینی ناسا احتمالاً از 3I/ATLAS ثبت خواهد کرد. این داده‌ها به پژوهشگران کمک می‌کند تا اندازه دقیق‌تری از هسته و ساختار دنباله‌دار به دست آورند.
این دوربین معمولاً برای عکاسی از عوارض روشن سطح مریخ استفاده می‌شود، اما در این مورد مدارگرد جهت خود را تغییر داد تا زاویه دید مناسب‌تری برای مشاهده جرم میان‌ستاره‌ای فراهم کند.

این تصویر فرابنفش هاله‌ای از گاز و غبار — یا کُما — را نشان می‌دهد که دنباله‌دار 3I/ATLAS را احاطه کرده است؛ تصویری که در ۹ اکتبر ۲۰۲۵ توسط فضاپیمای MAVEN ناسا ثبت شده است.
اعتبار تصویر: ناسا / گادرد / LASP / دانشگاه کلرادو بولدر

این همان روشی است که ناسا در سال ۲۰۱۴ بهره برد، زمانی که مدارگردهای MRO و MAVEN برای مشاهده دنباله‌دار Siding Spring زاویه خود را تغییر داده بودند. در تصاویر جدید، 3I/ATLAS همانند یک گوی سفید و درخشان دیده می‌شود؛ گویی توده‌ای از نور که حاصل از گاز و غبار خروجی (کُما) است. در نسخه‌ی حاشیه‌نویسی‌شدهٔ تصویر، قطر دنباله‌دار و پوشش گازی آن حدود ۱۵۰۰ کیلومتر برآورد شده است.

بررسی دقیق‌تر تصاویر HiRISE می‌تواند به دانشمندان کمک کند اندازه‌ی هسته یخی-غبارآلود دنباله‌دار و رنگ ذرات مرکزی آن را تخمین بزنند.
شین بایرن، پژوهشگر ارشد HiRISE در دانشگاه آریزونا می‌گوید:
«مشاهدات ما از اجرام میان‌ستاره‌ای هنوز به قدری نادر است که هر بار چیز تازه‌ای می‌آموزیم. خوش‌شانس بودیم که 3I/ATLAS تا این اندازه به مریخ نزدیک شد.»
لزلی تمپاری، دانشمند پروژه MRO در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا نیز می‌افزاید:
«یکی از مهم‌ترین نقش‌های MRO این است که پدیده‌هایی را در سطح مریخ رصد می‌کند که تنها HiRISE قادر به مشاهده آنهاست. این یکی از همان فرصت‌های نادر است که بتوانیم جرم فضایی عبوری را بررسی کنیم.»

تصاویر فرابنفش مدارگرد MAVEN

مدارگرد MAVEN در بازه زمانی ۲۷ سپتامبر تا ۷ اکتبر، با استفاده از طیف‌سنج فرابنفش خود IUVS، تصاویری چندطول‌موجی از 3I/ATLAS ثبت کرد. در این تصاویر، دنباله‌دار همچون نقطه‌ای روشن و پیکسلی دیده می‌شود که مرکز آن سفید، پیرامونش آبی، و در لبه‌ها به رنگ بنفش تیره است.
تصاویر با وضوح‌بالای IUVS، دقیق‌ترین داده‌های موجود درباره ترکیب شیمیایی این جرم میان‌ستاره‌ای را فراهم کرده‌اند. این داده‌ها حدود بالایی نسبت هیدروژن به دوتریوم و سایر شاخص‌های شیمیایی را مشخص کرده‌اند؛ اطلاعاتی که می‌تواند به شناخت خاستگاه میان‌ستاره‌ای 3I/ATLAS کمک کند.

«دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای 3I/ATLAS در دو تصویری که در ۴ اکتبر ۲۰۲۵ توسط ابزار Mastcam-Z روی مریخ‌نورد پشتکار ناسا ثبت شده‌اند، به صورت لکه‌ای کم‌نور در برابر زمینه‌ای از ستارگان دیده می‌شود.
اعتبار تصویر: ناسا / JPL-کلتک / دانشگاه ایالتی آریزونا / MSSS»

در یک تصویر ترکیبیِ حاشیه‌نویسی‌شده، سه منبع هیدروژن قابل تشخیص هستند:
۱. هیدروژن موجود در جو مریخ (روشن‌ترین رد سمت راست)
۲. هیدروژن میان‌سیاره‌ای (در مرکز تصویر)
۳. هیدروژن ناشی از خروج بخار آب دنباله‌دار (سمت چپ)

شانون کِری، پژوهشگر اصلی MAVEN، می‌گوید:
«تصاویر MAVEN واقعاً شگفت‌انگیز هستند. آنچه شناسایی کرده‌ایم اهمیت بسیار زیادی دارد و ما تازه در آغاز تحلیل این داده‌ها هستیم.»

مشاهدات مریخ‌نورد پشتکار

مریخ‌نورد پشتکار نیز در چهارم اکتبر با دوربین Mastcam-Z خود توانست 3I/ATLAS را از دهانه جیزرو مشاهده کند. از سطح مریخ، این جرم بسیار کم‌نورتر دیده می‌شد، بنابراین زمان نوردهی دوربین باید بسیار طولانی می‌بود. همین امر باعث شد ستارگان در تصویر به صورت ردهایی کشیده ظاهر شوند، در حالی‌که دنباله‌دار که با علامت ضربدر مشخص شده، بسیار ضعیف به چشم می‌آید.

از آن زمان، 3I/ATLAS دوباره از پشت خورشید بیرون آمده و رفتارهای تازه‌ای نشان می‌دهد؛ از جمله افزایش قابل‌توجه روشنایی، فعالیت‌های جدید در طول‌موج‌های فرابنفش و پرتو ایکس، و تغییر محسوس در رنگ آن.

این جرم میان‌ستاره‌ای در ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵ به نزدیک‌ترین فاصله‌اش از زمین خواهد رسید؛ در آن زمان حدود ۲ واحد نجومی از ما فاصله خواهد داشت—یعنی تقریباً دو برابر فاصلهٔ زمین تا خورشید—و بنابراین هیچ خطری برای زمین ندارد.