در آوریل سال ۲۰۲۶، مهندسان NASA تصمیم گرفتند یکی از ابزارهای علمی فضاپیمای افسانهای وویجر ۱ را خاموش کنند تا انرژی باقیمانده آن حفظ شود و مأموریت تاریخی این کاوشگر بتواند مدت بیشتری ادامه پیدا کند. وویجر ۱ که در سال ۱۹۷۷ به فضا پرتاب شد، اکنون دورترین ساخته دست بشر از زمین محسوب میشود و بیش از ۱۵ میلیارد مایل، معادل حدود ۲۴ میلیارد کیلومتر، از سیاره ما فاصله دارد. این فضاپیما اکنون در فضای میانستارهای حرکت میکند؛ منطقهای که فراتر از مرزهای منظومه شمسی قرار دارد.
وویجر ۱ طی نزدیک به پنج دهه فعالیت خود اطلاعات ارزشمند و بیسابقهای درباره سیارات بیرونی منظومه شمسی و محیط میانستارهای برای دانشمندان ارسال کرده است. اما اکنون یکی از بزرگترین چالشهای این مأموریت، کمبود انرژی است. منبع تغذیه این فضاپیما از نوع رادیوایزوتوپی است؛ سیستمی که با تجزیه مواد رادیواکتیو برق تولید میکند. با این حال، توان تولیدی این منبع هر سال حدود ۴ وات کاهش پیدا میکند. به همین دلیل تیم مأموریت مجبور شده بهتدریج برخی ابزارهای علمی را خاموش کند تا بتواند انرژی لازم برای ادامه فعالیت سایر بخشهای حیاتی فضاپیما را تأمین کند.
بر اساس اعلام ناسا، در تاریخ ۱۷ آوریل ۲۰۲۶ مهندسان آزمایشگاه Jet Propulsion Laboratory یا همان JPL فرمان خاموش کردن ابزار علمی LECP را به وویجر ۱ ارسال کردند. LECP که مخفف Low-Energy Charged Particles است، یکی از قدیمیترین و مهمترین ابزارهای علمی این کاوشگر بود و تقریباً از زمان پرتاب تاکنون بهصورت مداوم فعالیت کرده بود.
وظیفه اصلی این ابزار اندازهگیری ذرات باردار کمانرژی، الکترونها، یونها و پرتوهای کیهانی در فضای میانستارهای بود. دادههایی که LECP طی دههها جمعآوری کرده، نقش بسیار مهمی در درک دانشمندان از محیط خارج از منظومه شمسی داشته است. این دستگاه کمک کرد پژوهشگران بتوانند ساختار و ویژگیهای فضای میانستارهای را بهتر بشناسند و رفتار پرتوهای کیهانی را مطالعه کنند.
اما کاهش تدریجی انرژی باعث شد ناسا ناچار شود این ابزار ارزشمند را خاموش کند. طبق گزارشها، کاهش برنامهریزیشده توان الکتریکی در فوریه ۲۰۲۶ تقریباً باعث فعال شدن سیستم خاموشی خودکار فضاپیما شده بود. برای جلوگیری از چنین اتفاقی، تیم مأموریت تصمیم گرفت طبق برنامهای که از قبل تعیین شده بود، ابزارهای علمی را بهترتیب خاموش کند تا مصرف انرژی کاهش یابد.
اکنون تنها دو ابزار علمی اصلی روی وویجر ۱ همچنان فعال باقی ماندهاند: آشکارساز امواج پلاسما و مغناطیسسنج یا magnetometer. این ابزارها هنوز قادرند اطلاعات مهمی درباره میدانهای مغناطیسی و محیط پلاسمایی فضای میانستارهای جمعآوری و به زمین ارسال کنند. در مجموع، از ۱۰ ابزار علمی اصلی وویجر ۱، تاکنون هفت ابزار خاموش شدهاند تا این مأموریت تاریخی بتواند تا حد ممکن ادامه پیدا کند.
مهندسان ناسا معتقدند خاموش کردن LECP میتواند عمر عملیاتی فضاپیما را حدود یک سال افزایش دهد. آنها برنامهای ویژه و نسبتاً تهاجمی با نام “Big Bang” طراحی کردهاند که هدف آن جایگزینی برخی بخشها با نسخههای کممصرفتر و بهینهتر است. البته اجرای این برنامه به معنای از دست رفتن بخشی از دادههای علمی ارزشمند خواهد بود، زیرا اطلاعات مربوط به پرتوهای کیهانی که توسط LECP جمعآوری میشد دیگر در دسترس نخواهد بود.
با این حال، این تصمیم به ناسا اجازه میدهد انرژی بیشتری برای ابزارهای باقیمانده فراهم کند تا وویجر ۱ همچنان بتواند دادههای علمی مهمی از اعماق فضای میانستارهای به زمین ارسال کند. حتی اکنون که این فضاپیما در فاصلهای باورنکردنی از زمین قرار دارد، سیگنالهای آن هنوز توسط آنتنهای عظیم شبکه فضای دوردست ناسا دریافت میشود. البته ارسال و دریافت پیام میان زمین و وویجر ۱ به دلیل فاصله بسیار زیاد، بیش از ۲۲ ساعت زمان میبرد.
وویجر ۱ نهتنها یک مأموریت علمی، بلکه نمادی از توانایی بشر در اکتشاف فضا محسوب میشود. این کاوشگر در ابتدا برای مطالعه سیارات مشتری و زحل طراحی شده بود، اما طول عمر شگفتانگیز آن باعث شد به نخستین فضاپیمایی تبدیل شود که وارد فضای میانستارهای میشود. در سال ۲۰۱۲ ناسا رسماً اعلام کرد که وویجر ۱ از مرز هلیوسفر عبور کرده و وارد فضای میانستارهای شده است.
یکی از ویژگیهای مشهور وویجر ۱، دیسک طلایی یا Golden Record است که روی آن نصب شده است. این دیسک حاوی صداها، تصاویر و پیامهایی از زمین است و با هدف معرفی تمدن بشری به هر موجود هوشمند احتمالی در آینده طراحی شده است. این موضوع باعث شده وویجر ۱ علاوه بر اهمیت علمی، ارزش فرهنگی و تاریخی بسیار ویژهای نیز داشته باشد.
با وجود تمام تلاشهای ناسا، مشخص نیست وویجر ۱ دقیقاً تا چه زمانی به کار ادامه خواهد داد. کاهش تدریجی توان الکتریکی سرانجام باعث خواهد شد همه ابزارها خاموش شوند و ارتباط با فضاپیما برای همیشه قطع شود. برخی کارشناسان معتقدند ممکن است این اتفاق در اواخر دهه جاری یا اوایل دهه آینده رخ دهد.
اما حتی پس از خاموش شدن کامل، وویجر ۱ همچنان به سفر خود در کهکشان ادامه خواهد داد. این فضاپیما احتمالاً میلیونها سال در فضای میانستارهای حرکت خواهد کرد و بهنوعی یادگار تمدن انسانی در اعماق کیهان باقی خواهد ماند.
در مجموع، خاموش شدن ابزار LECP پایان یک دوره مهم علمی برای وویجر ۱ محسوب میشود، اما در عین حال نشاندهنده تلاش مهندسان برای زنده نگه داشتن یکی از موفقترین مأموریتهای فضایی تاریخ است. هر روزی که وویجر ۱ همچنان فعال باقی بماند و داده ارسال کند، دستاوردی بزرگ برای علم و اکتشاف فضایی بهشمار میرود.
