باستان‌شناسی در مریخ: حفاظت از آثار گسترش ما به منظومه شمسی

اکنون، بیش از ۵۰ سال بعد، این کاوشگر همچنان در ناحیه “ترا سیرنوم” قرار دارد. دوربین HiRISE که روی مدارگرد شناسایی مریخ ناسا نصب شده است، ممکن است برخی از اجزای این کاوشگر را تصویربرداری کرده باشد، که به طور ناخواسته بخشی از تلاشی برای مستندسازی آثار انسانی در مریخ محسوب می‌شود.

آیا زمان آن رسیده است که این آثار را فهرست‌برداری و حتی حفظ کنیم تا تاریخ خود را نگه داریم؟
برخی انسان‌شناسان چنین اعتقادی دارند.

جاستین هالکومب، استاد پژوهشی انسان‌شناسی در دانشگاه کانزاس، به همراه همکارانش استدلال می‌کند که وقت آن رسیده است که باستان‌شناسی مریخ را جدی بگیریم. او تأکید دارد که هر چه زودتر این کار را آغاز کنیم، نتایج بهتر و جامع‌تری به دست خواهیم آورد. دیدگاه پژوهشی آن‌ها تحت عنوان «رکورد در حال ظهور باستان‌شناختی مریخ» اخیراً در مجله Nature Astronomy منتشر شده است.

آثار تلاش‌های انسان برای کاوش این سیاره، اکنون سطح آن را پوشانده است. به گفته هالکومب، این آثار و تلاش‌های ما برای رسیدن به مریخ به همان روند پراکندگی اولیه انسان از آفریقا مرتبط است.
او می‌گوید: «بحث اصلی ما این است که هومو ساپینس (انسان مدرن) در حال تجربه یک پراکندگی جدید است که ابتدا از آفریقا شروع شد، به سایر قاره‌ها رسید و اکنون وارد محیط‌های فرازمینی شده است. ما منظومه شمسی را به سکونتگاه خود تبدیل کرده‌ایم. همان‌طور که از آثار و شواهد برای ردیابی حرکت، تکامل و تاریخمان روی زمین استفاده می‌کنیم، می‌توانیم این کار را در فضای بیرونی نیز با دنبال کردن کاوشگرها، ماهواره‌ها، فرودگرها و سایر موادی که به جا مانده‌اند، انجام دهیم. این پراکندگی نیز ردپای مادی دارد.»

گرچه ممکن است وسوسه شویم بقایای مأموریت‌های شکست‌خورده را زباله یا آشغال فضایی بنامیم، اما چیزهایی مانند چترهای استفاده‌شده و سپرهای حرارتی چیزی فراتر از زباله هستند. این‌ها همان‌طور که باستان‌شناسان اغلب از زباله‌ها در زمین شواهد تاریخی استخراج می‌کنند، می‌توانند به عنوان آثار تاریخی تلقی شوند.

هالکومب می‌گوید: «این اولین مدارک مادی از حضور ما هستند و برای ما اهمیت دارند. بسیاری از دانشمندان این مواد را زباله فضایی یا آلودگی کهکشانی می‌نامند. اما استدلال ما این است که این مواد زباله نیستند؛ بلکه بسیار مهم هستند. باید این روایت را به سمت میراث تغییر دهیم، زیرا راه‌حل زباله حذف است، اما راه‌حل میراث، حفاظت است. این تفاوت بزرگی است.»

تا کنون ۱۴ مأموریت به مریخ آثار خود را در قالب بقایای مختلف بر روی این سیاره به جا گذاشته‌اند. به گفته نویسندگان، این آغاز رکورد باستان‌شناختی مریخ است. این آثار شامل مکان‌های فرود و سقوط، کاوشگرها، ماهواره‌ها، وسایل نقلیه مریخ‌نورد و زباله‌های مربوط به فرود از جمله چتر نجات، توری‌ها، قطعات چرخ‌های آلومینیومی (مانند مریخ‌نورد کنجکاوی) و پوشش‌های حرارتی است.

همچنین آثار دیگری مانند ردپای چرخ مریخ‌نوردها و مکان‌های نمونه‌برداری از سنگ‌ها وجود دارد.

در حال حاضر، برخی تلاش‌ها برای جدی گرفتن این آثار آغاز شده است. سازمان ملل متحد فهرستی از اشیای پرتاب‌شده به فضا تحت عنوان ثبت اشیای پرتاب‌شده به فضای بیرونی تهیه کرده است که هدف آن شناسایی کشورهایی است که مسئولیت این اشیا را بر عهده دارند.

به گفته یکی از پژوهشگران، بیش از ۱۷۰۰ کیلوگرم زباله در مریخ وجود دارد که این رقم شامل فضاپیماهای فعال نمی‌شود.

هالکومب و همکارانش تأکید دارند که هرگونه تخریب تصادفی این رکوردها می‌تواند دائمی باشد. همچنین، آن‌ها بر اهمیت حفاظت از میراث مشترک بشر، مانند رد پای نیل آرمسترانگ روی ماه و سایر نخستین‌ها در تاریخ اکتشاف فضایی تأکید می‌کنند.

این تلاش مستلزم بحث‌ها و همکاری‌های گسترده‌ای میان دانشمندان سیاره‌شناسی، باستان‌شناسان و زمین‌شناسان است تا از آغاز، رویکردی پایدار و اخلاقی برای اکتشاف و حفاظت از منابع فرهنگی در فضا اتخاذ شود.