شیرینکنندههای مصنوعی مدام در صدر اخبار هستند. اگر به تیترهای جنجالی اعتماد کنید، احتمالاً فکر میکنید این مواد آسیبهایی به مراتب بدتر از قند معمولی به سلامتی ما وارد میکنند. با این حال، شواهد علمی همیشه این ادعاها را تأیید نمیکنند؛ اما از آنجا که شنیدن این اخبار برای مخاطب جذاب است، رسانهها فارغ از اعتبار دادهها، هر هفته به آن میپردازند.
آخرین جنجال پیرامون این موضوع، ادعای تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر تسریع زوال شناختی است. بر اساس یک مطالعه اخیر، شش ماده شیمیایی رایج از جمله زایلیتول و آسپارتام ممکن است باعث تخریب سریعتر مغز شوند.
اگرچه این پژوهش در سپتامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، اما همچنان در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ همچنان خبرساز است. گیدئون میروویتز-کاتز، اپیدمیولوژیست، معتقد است که این موضوع زمانی عجیبتر میشود که بدانیم یافتههای این مطالعه در واقع هیچ مشکل خاصی را از سوی شیرینکنندههای مصنوعی نشان نمیدهد.
نگاهی دقیقتر به روش تحقیق
این مطالعه یک پژوهش مشاهدهای ساده است که بر روی گروهی از کارمندان دولت در برزیل با استفاده از مجموعه دادههای اِلسا انجام شده است. در ابتدای این مطالعه طولانیمدت، شرکتکنندگان پرسشنامههای مفصلی را تکمیل کردند که شامل یک پرسشنامه بسامد خوراک بود؛ ابزاری که نه میزان واقعی مصرف، بلکه ادعای افراد درباره آنچه میخورند را اندازهگیری میکند.
این پژوهش با مشکلات معمول چنین مطالعات مشاهدهای مواجه است. پرسشنامههای بسامد خوراک، حافظه افراد را درباره ۱۲ ماه گذشته میسنجند که معمولاً با خطای بالایی همراه است. علاوه بر این، محققان فرض کردهاند که رژیم غذایی افراد در طول هشت سال مطالعه تغییر نکرده است، در حالی که هیچ دادهای برای تأیید این فرض وجود ندارد.
همانطور که نامههایی به مجله اشاره کردهاند اشاره کردهاند، پرسشهای جدی درباره منطق بیولوژیکی این ادعا نیز وجود دارد. این مواد شیمیایی بسیار متفاوت هستند و بعید است که همگی تأثیر یکسانی بر مغز داشته باشند. همچنین مشکل علیت معکوس وجود دارد؛ به این معنا که افرادی که از قبل به دلیل بیماریهایی مانند دیابت یا مشکلات قلبی دچار زوال شناختی بودهاند، احتمالاً از ابتدا بیشتر به سمت مصرف شیرینکنندههای مصنوعی گرایش داشتهاند.
خطاهای محاسباتی و نتایج متناقض
جالب اینجاست که در برخی تحلیلهای همین مطالعه، هیچ رابطهای بین شیرینکنندهها و پیری مغز یافت نشده است. در واقع، مدلهای آماری موجود در پیوست مقاله نشان میدهد که در تحلیل کامل دادهها، هیچ ارتباطی وجود ندارد. علاوه بر این، بررسیکنندگان مستقل به وجود اشتباهات ریاضی بسیار واضح در این مقاله اشاره کردهاند. با وجود یک اصلاحیه، همچنان خطاها همچنان باقی هستند در محاسبات، از جمله در بازه اطمینان گزارششده در چکیده مقاله، به چشم میخورد.
بنابراین، این پژوهش شواهد ناچیزی برای اثبات خطرات شیرینکنندههای مصنوعی ارائه میدهد. در مقابل، برخی تحقیقات نشان میدهند که نوشیدنیهای دارای شیرینکننده مصنوعی ممکن است در مواردی برای سلامتی شما بهتر باشند؛ هرچند این نتایج احتمالاً ناشی از جایگزینی این نوشیدنیها با نوشیدنیهای قندی پرکالری است.
جمعبندی
شیرینکنندههای مصنوعی اغلب به ناحق بدنام میشوند، اما دادههای علمی بهطور قانعکنندهای نشان میدهند که آنها دستکم انتخاب بهتری نسبت به قند معمولی هستند. برای آگاهی بیشتر از تحلیلهای علمی در این حوزه، میتوانید به وبلاگ مراجعه کنید.