اگر اخیراً اخبار علمی را دنبال کردهاید، حتماً از تصاویر تازهی دنبالهدار ۳I/ATLAS باخبر شدهاید. این مهمان میانستارهای که برای اولین بار در اول ژوئیه توسط سامانهی ATLAS (سیستم هشدار نهایی برخورد با سیارکها) شناسایی شد، توجه اخترشناسان و عموم مردم را با تصاویر ناسا، ESA و مدارگرد چینی Tianwen-1 که به دور مریخ میگردد، جلب کرده است، علاوه بر این، تلسکوپهای دیگر هم تصاویر آن را ثبت کردهاند.
هفتهی گذشته، ناسا تصاویر تازهای از این جرم منتشر کرد که در زمان تعطیلی طولانی دولت آمریکا گرفته شده بودند. این تصاویر شامل تصاویر فرابنفش از مأموریت MAVEN (جو و فرار گازهای مریخ)، مأموریت STEREO ناسا و مأموریت مشترک ESA/ناسا یعنی SOHO بود. یکی از مشاهدات جالب، هرچند با کیفیت تصویری چندان بالا، توسط مریخنورد Perseverance ثبت شد و ناسا برای اولین بار توانست تصویری از یک دنبالهدار میانستارهای از سطح یک سیاره دیگر ثبت کند.
ناسا توضیح داد: «نزدیکترین تصاویر دنبالهدار توسط فضاپیماهای ناسا در مریخ گرفته شد. اوایل پاییز، ۳I/ATLAS از فاصلهی ۱۹ میلیون مایلی از مریخ عبور کرد و توسط سه فضاپیمای ناسا مشاهده شد. مدارگرد Mars Reconnaissance Orbiter یکی از نزدیکترین تصاویر دنبالهدار را ثبت کرد، در حالی که مدارگرد MAVEN تصاویر فرابنفشی به دست آورد که به دانشمندان کمک میکند ترکیب دنبالهدار را بهتر بشناسند. همزمان، مریخنورد Perseverance هم از سطح مریخ تصویری کمنور از آن ثبت کرد.»
اگرچه تصاویر مریخ جالباند، اما بسیاری دوست دارند تصاویر دنبالهدار از اطراف بزرگترین غول گازی منظومه شمسی را ببینند. بین ۲ تا ۲۵ نوامبر، فضاپیمای ESA به نام JUICE (کاوشگر ماههای یخی مشتری) این دنبالهدار را مشاهده کرد، در حالی که به سمت مشتری در حرکت بود.
Olivier Witasse، دانشمند پروژه ESA، به IFLScience گفت: «این کمپین برای همه غیرمنتظره بود! برای JUICE، ما در مرحلهی حرکت به سمت مقصد هستیم و به دلیل محدودیتهای حرارتی، هیچ فعالیت علمی برنامهریزی نشده بود. اما با توجه به منحصر به فرد بودن این مشاهدات، برنامهی اضافی برای آن آماده شد.»
این اتفاق کاملاً خوششانس و تصادفی بود، زیرا فضاپیما در موقعیتی قرار داشت که میتوانست دنبالهدار را رصد کند. Witasse افزود: «JUICE بین ۲ تا ۲۵ نوامبر ۳I/ATLAS را مشاهده خواهد کرد. ما از پنج ابزار مختلف استفاده میکنیم: دوربین، ابزار تصویربرداری نزدیک به مادونقرمز، طیفسنج UV، ابزار زیرمیلیمتری و حسگری برای تصویربرداری از اتمهای خنثی. فاصلهی ما زیاد است (۰.۵ واحد نجومی)، بنابراین فقط رصد از راه دور انجام میشود.»
متأسفانه برای دریافت تصاویر باید کمی صبر کنیم، که دلایل مشخصی دارد. ESA توضیح میدهد: «هماکنون JUICE نزدیک خورشید است و از آنتن بزرگ خود به عنوان سپر حرارتی استفاده میکند. همچنین از آنتن متوسط برای ارسال دادهها به زمین با نرخ پایین استفاده میکند. از آنجا که فضاپیما در سمت دیگر خورشید قرار دارد، انتظار نداریم دادهها تا فوریه ۲۰۲۶ برسند.»
این نخستین باری نیست که فضاپیما از آنتن اصلی خود به عنوان سپر حرارتی استفاده میکند؛ به همین دلیل هم زمانی که از ونوس برای کمک گرانشی استفاده کردیم، تصویر ونوس ثبت نشد. ESA توضیح میدهد: «JUICE که برای محیط سرد و تاریک مشتری طراحی شده، باید خود را با گرمای شدید نزدیک ونوس وفق دهد. برای حفاظت از تجهیزات حساس، از آنتن اصلی خود به عنوان سپر حرارتی استفاده میکند و به همین دلیل ابزارهای رصد از راه دور نمیتوانند فعال شوند و تصویری از ونوس ثبت نمیشود.»
در آینده، ثبت تصاویر دنبالهدارها در مسیر عبورشان از منظومه شمسی ممکن است آسانتر شود، با مأموریتهای بیشتری که مخصوص ملاقات با آنها طراحی شدهاند. ESA میگوید: «پس از مأموریت Rosetta که در ۲۰۱۴ روی دنبالهدار 67P فرود آمد، ESA مأموریت نسل بعدی به نام Comet Interceptor را توسعه میدهد. این مأموریت برای اولین بار دنبالهداری را که مستقیم از لبههای بیرونی منظومه شمسی میآید، ملاقات خواهد کرد؛ دنبالهداری که مادهای دستنخورده از زمان پیدایش منظومه شمسی دارد. همچنین ممکن است، اگرچه بسیار نادر، Comet Interceptor بتواند دنبالهدار میانستارهای را هم ملاقات کند.»
