جزئیات جدیدی درباره قطعات کوچک ماه که در سال ۱۳۴۸ توسط ایالات متحده به ایرلند هدیه داده شد، آشکار شده است. متأسفانه، وضعیت سنگهای ماه آپولو ۱۱ خود هنوز نامعلوم است.
چهار تکه سنگ ماه که در یک گوی لوسایت قرار داشتند و به همراه پرچم کوچکی از ایرلند که در نخستین فرود ماهنشین ناسا بر روی ماه به اهتزاز درآمده بود، روی یک پایه چوبی نصب شده بودند، یکی از ۱۳۵ هدیهای بود که ایالات متحده پس از ماموریت آپولو ۱۱ در سال ۱۳۴۷ به کشورهای خارجی ارائه کرد. نمایشهای اضافی برای سازمان ملل، واتیکان، ۵۰ ایالت آمریکا و قلمروهای ایالات متحده نیز آماده شد.
اگرچه بسیاری از این نمایشها در سالهای بعد ناپدید شدند، سرنوشت نمایش سنگ ماه ایرلند برای دههها شناخته شده است. متاسفانه این سنگها در آتشسوزی ۱۱ مهر ۱۳۵۶ که از رصدخانه دانسینک در دوبلین عبور کرد، سوختند، جایی که ۰.۰۰۲ اونس (۰.۰۵ گرم) گرد و غبار ماه آپولو ۱۱ در معرض نمایش قرار داشت.
طبق گزارشها، هر آنچه که از آتشسوزی باقی مانده بود، به یک محل دفن زباله در نزدیکی فینگل منتقل شد و همچنان در آنجا دفن است.
اسناد “محرمانه” تازه منتشرشده از آرشیو ملی ایرلند به سرنوشت نمایش اشارهای نمیکنند، بلکه روشن میکنند که چگونه نمایش سنگ ماه به رصدخانه رسید.
یک یادداشت در سال ۱۳۶۲ که توسط رسانه PA (آژانس خبری چندرسانهای مستقر در بریتانیا) منتشر شده، آمده است: “این قطعه در ۱۳ شهریور ۱۳۵۲ به توصیه وزارت آموزش و پرورش به موسسه مطالعات پیشرفته دوبلین برای نمایش در رصدخانه دانسینک داده شد.” “این قطعه سنگ ماه سه سال و نیم در زیرزمین این بخش نگهداری میشد، زیرا تصمیمگیری در مورد بهترین محل برای نمایش آن طول کشید.”
سنگ ماه آپولو ۱۱ که ابتدا به رئیسجمهور وقت ایرلند، امون دو ولاورا، توسط سفیر آمریکا، جی. جی. مور، در سال ۱۳۴۸ اهدا شده بود، تا سال ۱۳۵۲ در وضعیت بلاتکلیفی قرار داشت تا اینکه معلوم شد ایالات متحده قصد دارد یک نمونه دوم از ماه، این بار از آپولو ۱۷، آخرین ماموریت فرود بر ماه در آذر ۱۳۵۱، به ایرلند هدیه دهد.
در یادداشت آمده است: “فکر میشد که اگر قطعه اول هنوز در معرض نمایش نباشد، شرمساری ایجاد خواهد کرد”، توضیح میدهند که چرا سنگ ماه آپولو ۱۱ به رصدخانه دانسینک فرستاده شد.
در مورد سنگ ماه آپولو ۱۷ ایرلند، این قطعه ابتدا در اتاق نشیمن آراس ان اوختارین، محل اقامت رسمی و محل اصلی کار رئیسجمهور، قرار داده شد. سپس به شرکت ایر لینگوس قرض داده شد تا در نمایشگاه جوانان دانشمند ۱۳۵۴ این شرکت به نمایش گذاشته شود.
نمونه آپولو ۱۷ که برخلاف نمایش آپولو ۱۱ یک سنگ ۰.۰۴ اونس (۱.۱۴۲ گرم) که از یک سنگ واحد بریده شده بود و سپس به یک تابلو چوبی نصب شده بود، به طور موقت در آراس ان اوختارین برای نمایش دائم در نظر گرفته شد، اما از آنجایی که این محل فقط به مهمانان دعوتشده دسترسی داشت، این تصمیم لغو شد.
در نهایت، تصمیم گرفته شد نمایش آپولو ۱۷ به شرکت ایر ریانتا، اپراتور فرودگاههای بزرگ کشور، منتقل شود تا از مهر ۱۳۵۴ در نمایش عمومی قرار گیرد. این نمایش موقت بود و هشت سال بعد سنگ ماه به دولت بازگردانده شد تا در دفتر مطالعات زمینشناسی به نمایش گذاشته شود.
امروز، نمایش سنگ ماه آپولو ۱۷ ایرلند در موزه ملی ایرلند در کنار مجموعهای از شهابسنگها و صفحات مربوط به آزمایش اشعه کیهانی ایرلند که در آپولو ۱۶ و ۱۷ به ماه حمل شده بود، به نمایش گذاشته شده است.
سنگ ماه آپولو ۱۱ ایرلند تنها نمایش گمشده در آتشسوزی نبوده است. یک پایگاه مشابه از سنگ ماه که به مردم آلاسکا اهدا شده بود، به نظر میرسید که در آتشسوزی ۱۳۵۱ در آنکوریج از دست رفته است تا اینکه یک کاپیتان کشتی از یک برنامه تلویزیونی واقعنما فاش کرد که ۴۰ سال بعد در اختیار داشته است. مقامات فدرال وارد عمل شدند و نمونه آپولو ۱۱ در سال ۱۳۹۰ به موزه ایالت آلاسکا در جونو بازگشت.
نمایشهای سنگ ماه آپولو ۱۱ و آپولو ۱۷ تنها قطعاتی از سنگهای ماه جمعآوریشده توسط آپولو بودند که از اموال ایالات متحده خارج شدهاند. بقیه ۸۴۲ پوند (۳۸۲ کیلوگرم) مواد ماهی که توسط شش ماموریت ناسا به زمین آورده شده، به عنوان گنجینه طبیعی در نظر گرفته میشود و نمونهها از طریق قرضی برای مطالعه علمی، نمایشگاههای موزهای و فعالیتهای آموزشی در دسترس قرار میگیرند.
