اخترشناسان یک انفجار قدرتمند کیهانی به نام فوران پرتو گاما یا GRB را شناسایی کردند. اما این فوران پرتو گاما با هیچ یک از نمونههای قبلی مشاهدهشده شباهت نداشت. این رویداد حداقل هفت ساعت طول کشید و بدین ترتیب طولانیترین فوران پرتو گامایی شد که تاکنون ثبت شده است.
این فوران کیهانی در تاریخ دوم جولای شناسایی شد و اخترشناسان آن را GRB 250702B نامیدند. با این حال، این نخستین فوران پرتو گاما نبود که کشف میشد. از زمان اولین کشف GRB در سال ۱۹۷۳، اخترشناسان حدود ۱۵ هزار مورد از این رویدادها را رصد کردهاند. معمولاً این نوع انفجارها نتیجه برخورد دو ستاره نوترونی یا فروپاشی یک ستاره بسیار پرجرم به درون یک سیاهچاله هستند.
اما GRB 250702B نسبت به دیگر فورانها منحصر به فرد بود. بیشتر فورانهای پرتو گاما تنها چند دقیقه طول میکشند، در حالی که این رویداد تا هفت ساعت ادامه داشت. دانشمندان معتقدند که این فوران غیرمعمول ناشی از بلعیدن یک ستاره توسط یک سیاهچاله بوده است، اما سؤال اینجاست که چگونه این اتفاق رخ داده و چرا اثر آن تا این حد طولانی باقی مانده است.
یکی از نظریهها میگوید که این فوران نتیجه تعامل میان یک ستاره و یک سیاهچاله با جرم متوسط بوده است. سیاهچالههای میانجرم معمولاً چند هزار برابر جرم خورشید دارند. بر اساس این فرضیه، ستارهای بیش از حد به سیاهچاله نزدیک شده و سیاهچاله با سرعت بالا مواد ستاره را بلعیده است. این فرآیند میتواند انرژی عظیمی تولید کند و مدت طولانی ادامه یابد، زیرا سیاهچاله به صورت پیوسته مواد ستارهای را میمکد.
نظریه دیگری بر این باور است که یک سیاهچاله کوچکتر، تنها حدود سه برابر جرم خورشید، مسئول این فوران بوده است. بر اساس این دیدگاه، سیاهچاله در حال چرخش به دور یک ستاره هلیومی بوده که جو هیدروژنی آن از بین رفته بود و به تدریج گازهای آن را جذب میکرده است. در نهایت، سیاهچاله وارد درون ستاره شده و بخشهای داخلی آن را خورده است. این روند نیز میتواند منجر به فورانی طولانی شود، زیرا تعامل میان سیاهچاله و مواد ستاره به تدریج انرژی آزاد میکند.
هیچ نتیجه قطعی تاکنون به دست نیامده است و شواهد متناقض، تحلیل دادهها را پیچیدهتر کرده است. به عنوان مثال، اخترشناسان متوجه شدند که کهکشان میزبان این فوران بسیار بزرگ است، در حالی که کهکشانهای معمولی میزبان فورانهای پرتو گاما اغلب کوچکتر هستند. این تفاوت غیرمنتظره باعث شده که تفسیر منشاء این فوران به چالش کشیده شود و هنوز هیچ پاسخ قطعی ارائه نشده است.
با وجود این ابهامات، اخترشناسان همچنان در حال بررسی دادههای جمعآوری شده از این فوران هستند. انرژی آزاد شده توسط GRB 250702B برابر با نوری است که هزار خورشید برای ۱۰ میلیارد سال تولید میکنند، بنابراین میتوان گفت که این رویداد یکی از قدرتمندترین انفجارهای کیهانی ثبتشده است. بررسی و تحلیل چنین فورانهایی به دانشمندان کمک میکند تا اطلاعات بیشتری درباره سیاهچالهها، مرگ ستارگان پرجرم و شرایط محیطی که این انفجارها در آن رخ میدهند، کسب کنند.
علاوه بر این، مدت زمان طولانی فوران فرصتی فراهم میکند تا محققان جزئیات بیشتری از فرآیندهای دینامیک و فیزیکی این انفجار را مطالعه کنند. فورانهای کوتاه معمولاً تنها چند دقیقه طول میکشند و ثبت جزئیات آنها محدود است، اما GRB 250702B با هفت ساعت طول عمر، امکان رصد پیوسته و بررسی تغییرات انرژی و تابش در طول زمان را فراهم کرده است. این اطلاعات میتواند درک ما از نحوه تعامل مواد ستارهای با سیاهچالهها و فرآیندهای پیچیده انفجاری که انرژی عظیم تولید میکنند، بهبود بخشد.
به گفته اخترشناسان، این فوران نه تنها به عنوان یک پدیده نادر در میان GRBها اهمیت دارد، بلکه میتواند سرنخهایی درباره وجود سیاهچالههای میانجرم و نقش آنها در تحول ستارگان ارائه دهد. کشف و تحلیل چنین رویدادهایی، به ویژه زمانی که شواهد متفاوت و غیرمنتظرهای مانند کهکشان میزبان بزرگ مشاهده میشود، میتواند چارچوب نظری فعلی در مورد شکلگیری و تکامل فورانهای پرتو گاما را توسعه دهد و حتی برخی نظریههای موجود را به چالش بکشد.
دانشمندان امیدوارند با ادامه بررسیهای دقیق و شبیهسازیهای رایانهای، بتوانند فرآیند دقیق شکلگیری و طولانی شدن این فوران را روشن کنند. دادههای حاصل از این رویداد میتواند به فهم بهتر نحوه بلعیده شدن ستارگان توسط سیاهچالهها و انرژی عظیم تولیدشده کمک کند و بینش جدیدی درباره چرخه زندگی ستارگان پرجرم و تعامل آنها با محیط اطراف فراهم آورد.
به طور کلی، GRB 250702B نه تنها یک رکورد تاریخی در زمینه مدت زمان فورانهای پرتو گاما به ثبت رسانده، بلکه فرصتی بینظیر برای مطالعه تعاملات پیچیده کیهانی، انرژیهای عظیم و نقش سیاهچالهها در تحولات ستارهای ایجاد کرده است. این رویداد نشان میدهد که حتی در کهکشانهای دوردست، فرآیندهای انرژیزا و شگفتانگیزی در حال رخ دادن هستند که میتوانند چشمانداز ما از جهان و نحوه عملکرد نیروهای کیهانی را تغییر دهند.
