روزگاری، احتمالاً در دهههای ۱۳۲۸ و 1338هجری شمسی، پرتاب یک موشک خبر اصلی روز بود. اما حالا این موضوع به یک رویداد عادی تبدیل شده است. در سال ۱۴۰۳ شاهد ثبت رکورد ۲۶۳ پرتاب بودیم. ایالات متحده ۱۵۸ پرتاب، چین ۶۸ پرتاب، و سایر کشورها و مناطق نظیر اروپا، روسیه و ژاپن نیز مابقی این پرتابها را انجام دادند. سال قبل از آن، تنها ۲۲۴ پرتاب انجام شد و دو سال پیش در ۱۴۰۱، این عدد به ۱۶۸ محدود بود. جالب اینجاست که پیش از سال ۱۳۹۹، رکورد پرتابها در سال ۱۹۶۷ با عدد ۱۴۱ به ثبت رسیده بود. آینده پروازهای فضایی همچنان روشن به نظر میرسد!
شاید شگفتانگیز باشد که پروازهای موشکی در ابتداییترین شکل خود قرنها قدمت دارند و ریشه آنها به چین باستان بازمیگردد. در قرن نهم، گزارش شده که چینیها لولههای بامبویی را که با باروت پر شده بودند، به سوی دشمنان خود شلیک میکردند؛ نخستین نمونههای پرواز موشکی! اما شکلگیری موشکهای مدرن در قرن بیستم، مدیون تلاشهای مهندسان و دانشمندانی چون کنستانتین تسیولکوفسکی و رابرت گودارد بود.
کارهای نظری تسیولکوفسکی پایههای دانش موشکی را بنا نهاد، در حالی که گودارد نخستین موشک با سوخت مایع را در سال ۱۳۰۴ هجری شمسی در ایالات متحده پرتاب کرد. فناوری موشکی در جنگ جهانی دوم با انگیزههایی متأسفانه نظامی، به سرعت پیشرفت کرد. توسعه موشک V-۲ توسط آلمان، نخستین موشک بالستیک دوربرد را به جهان معرفی کرد. در دوران جنگ سرد، رقابت بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی باعث پیشرفت شگرفی در فناوری موشکها شد. این پیشرفتها به پرتاب اسپوتنیک ۱ در ۱۳۳۵ و فرود آپولو ۱۱ بر ماه در ۱۳۴۷ منجر شدند و در سالهای بعد مأموریتهای کاوش سیارات دور و ساخت ایستگاههای فضایی را به همراه داشتند.
یکی از چشمگیرترین پیشرفتهای اخیر در پروازهای فضایی که در سال ۱۴۰۳ بهخوبی به نمایش گذاشته شد، فرود موفقیتآمیز فضاپیماها با کنترل موشکی بود. شرکت اسپیسایکس پیشرو این فناوری بوده است. این شرکت ابتدا با فرود موشکهای فالکون بر روی کشتیهای بدون سرنشین این کار را آغاز کرد، اما سال گذشته یک نقطه عطف واقعی را رقم زد.
در ماه مهر، پنجمین پرواز آزمایشی وسیله پرتاب استارشیپ اسپیسایکس انجام شد. این وسیله، بلندترین موشک پرتابی تاریخ است که با ۱۱ متر ارتفاع بیشتر، از موشک ساترن V آپولو نیز بلندتر است. در ۲۲ مهر، پس از پرتاب و ارسال مرحله بالایی به مدار زیرمداری (رسیدن به فضا بدون تکمیل یک مدار)، بوستر به زمین بازگشت. اما این بار نه با چتر نجات و نه با متلاشی شدن؛ بلکه با استفاده از موتورهای قدرتمند رپتور خود به سکوی پرتاب بازگشت. در حین فرود، موشک سرعت خود را کاهش داد، تقریباً در هوا معلق ماند، سپس بهصورت جانبی حرکت کرد تا با سکوی پرتاب هماهنگ شود و در نهایت به آرامی روی آن فرود آمد. پس از بازگشت به آغوش بازوهای سکوی پرتاب، بازوها موشک را گرفتند و موتورها خاموش شدند!
بدون شک، سال ۱۴۰۳ شاهد پیشرفتهای شگفتانگیزی در پروازهای موشکی بود، از جمله اما نه محدود به فرود بوسترهای اسپیسایکس. اما سال ۱۴۰۴ چه خواهد داشت؟ چه انتظاراتی از سال پیش رو داریم؟ شاید امسال شاهد رکوردهای جدید در پرتاب موشکها نباشیم، اما مأموریتهای هیجانانگیزی پیشرو است: پرتاب رصدخانه فضایی جدید ناسا به نام SPHEREx برای نقشهبرداری از آسمان در نور مرئی و مادون قرمز نزدیک، مأموریت اسپیسایکس به سطح ماه با دو کاوشگر، یک ایستگاه فضایی تجاری جدید به نام Haven-۱ و اگر همه چیز طبق برنامه پیش برود، بازگشت سانی ویلیامز و بوچ ویلمور به زمین پس از ماندن غیرمنتظره در ایستگاه فضایی بینالمللی از خرداد گذشته!
