یک دنبالهدار بسیار درخشان و سبزرنگ، با نام C/2024 E1 (ویژچوش)، که به تازگی کشف شده است، در حال افزایش درخشندگی خود است و با سرعت به سمت نزدیکترین فاصلهاش از زمین حرکت میکند.
این رویداد نجومی توجه بسیاری از ستارهشناسان در سراسر جهان را به خود جلب کرده است. این جرم یخی، به اندازه یک شهر، برای اولین بار در مارس ۲۰۲۴ رصد شد و قرار است در ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ به نزدیکترین نقطه خود نسبت به زمین برسد. پس از این عبور، دنبالهدار به دلیل مسیر غیرعادی خود، از منظومه شمسی بیرون رانده خواهد شد و دیگر هرگز باز نخواهد گشت. دانشمندان معتقدند که مسیر و افزایش غیرمنتظره روشنایی آن طی زمان، آن را به یک مهمان نادر تبدیل کرده است؛ مشابه دنبالهدارهای دورمدتی که فقط یک بار وارد منظومه شمسی میشوند و سپس به فضای میانستارهای پرتاب میشوند.
هاله کربنی و احتمال منشاء از ابر اورت
بر اساس گزارشهای سایتهای Spaceweather.com و Space.com، این دنبالهدار ابتدا توسط اخترشناس لهستانی کاسپر ویژچوش با استفاده از تلسکوپ رصدخانه رصدخانه مانت لمون شناسایی شد. رصدهای بعدی با تلسکوپ فضایی جیمز وب نشان داد که هاله روشن و درخشان گاز و غبار اطراف هسته یخی آن، دارای تراکم فوقالعاده بالای دیاکسید کربن است. این کشف، اطلاعات بسیار ارزشمندی درباره ترکیب شیمیایی دنبالهدارهای دوردست و نحوه تعامل مواد یخی با نور خورشید ارائه میدهد.
تحلیلهای اولیه نشان داد که هسته دنبالهدار حدود ۱۳.۷ کیلومتر قطر دارد که تقریباً به اندازه یک شهر است، اما پژوهشگران بر این باورند که این اندازه ممکن است بیشبرآورد شده باشد. بر اساس دادههای فعلی، این دنبالهدار احتمالاً یک دنبالهدار دورمدت است که از ابر اورت نشأت گرفته و در یک مدار هذلولی و غیرتکراری به حرکت درآمده است.
سفر طولانی به سمت خورشید
دانشمندان توضیح میدهند که این دنبالهدار احتمالاً بین یک تا سه میلیون سال به آرامی به سمت خورشید حرکت کرده است و تنها اکنون برای اولین بار وارد بخش داخلی منظومه شمسی شده است. پس از رسیدن به حضیض مداری خود در ژانویه، اکنون در مسیر نزدیکترین عبور به زمین قرار دارد. در این مرحله، دنبالهدار قابل مشاهده است و علاقهمندان میتوانند آن را با تلسکوپها و حتی دوربینهای دوچشمی رصد کنند.
مسیر حرکتی این دنبالهدار به گونهای است که دانشمندان آن را یک «پرتاب خورشیدی» یا solar slingshot مینامند؛ یعنی گرانش خورشید دنبالهدار را شتاب میدهد و آن را از منظومه شمسی خارج میکند. پس از این عبور، دنبالهدار قرار است میلیونها یا حتی میلیاردها سال در کهکشان راه شیری سرگردان باشد و دیگر هرگز به نزدیکی خورشید بازنگردد. این وضعیت آن را به یک نمونه بینظیر از دنبالهدارهای گذرنده و مهمانان موقت منظومه شمسی تبدیل میکند.
ویژگیهای علمی و منحصربهفرد دنبالهدار
یکی از ویژگیهای برجسته این دنبالهدار، هاله کربنی بسیار غنی آن است. میزان بالای دیاکسید کربن در هاله نشان میدهد که این دنبالهدار از مواد اولیه منظومه شمسی که از دوران شکلگیری آن باقی مانده، ساخته شده است. این اطلاعات به دانشمندان کمک میکند تا به ترکیب شیمیایی اولیه منظومه شمسی و فرآیندهای شیمیایی در ابرهای یخی دوردست پی ببرند.
مسیر هذلولی و غیرتکراری دنبالهدار نیز آن را به یک نمونه ارزشمند از دنبالهدارهای دورمدت و مهمانان موقت تبدیل کرده است. این اجرام نجومی، برخلاف دنبالهدارهای کوتاهمدت که چند بار وارد منظومه شمسی میشوند، فقط یک بار دیده میشوند و سپس به فضای میانستارهای پرتاب میشوند. مطالعه این دنبالهدارها به پژوهشگران کمک میکند تا نحوه حرکت و تعامل اجرام یخی دوردست با گرانش خورشید و سیارات را بهتر درک کنند.
دیدنی برای عموم و فرصتهای رصدی
از لحاظ رصدی، دنبالهدار C/2024 E1 (ویژچوش) با رنگ سبز روشن خود، یک پدیده کمنظیر است. این رنگ ناشی از گازهای کربنی موجود در هاله است که هنگام تحریک توسط نور خورشید، نور سبزرنگ از خود ساطع میکنند. علاقهمندان به نجوم در هفته جاری فرصت دارند تا این دنبالهدار را با تلسکوپ یا حتی دوربینهای دوچشمی رصد کنند و شاهد گذر آن در آسمان باشند.
در مجموع، دنبالهدار C/2024 E1 (ویژچوش) یک نمونه نادر از اجرام یخی دوردست است که به منظومه شمسی ما وارد شده و برای اولین و آخرین بار خود را در نزدیکی زمین نشان میدهد. مطالعه این دنبالهدار، نه تنها دیدگاه ما را نسبت به دنبالهدارهای دورمدت و مسیرهای هذلولی آنها گسترش میدهد، بلکه اطلاعاتی مهم درباره ترکیبات شیمیایی اولیه و تکامل اجرام منظومه شمسی ارائه میکند. این دنبالهدار به عنوان یک مهمان کوتاهمدت و سبزرنگ، تا مدتها در خاطره اخترشناسان و علاقهمندان به نجوم باقی خواهد ماند.
