سازمان NASA اخیراً تصویری شگفتانگیز را منتشر کرده که توسط یکی از فضانوردان حاضر در International Space Station ثبت شده است. این تصویر یک گوی آتشین یا جرم نورانی را در بخش بالایی جو زمین نشان میدهد؛ پدیدهای که اگرچه بسیار چشمگیر و خیرهکننده به نظر میرسد، اما منشأ دقیق آن هنوز مشخص نشده است و دانشمندان همچنان در حال بررسی احتمالات مختلف هستند.
ایستگاه فضایی بینالمللی که در مدار زمین در حال گردش است، به فضانوردان این امکان را میدهد تا دیدی منحصربهفرد از سیاره ما و همچنین پدیدههای مختلف جوی و فضایی داشته باشند. فضانوردان از این ارتفاع میتوانند طوفانها، صاعقهها، شفقهای قطبی و حتی رویدادهای نادر در جو زمین را مشاهده کنند. این بار نیز یکی از همین رویدادهای غیرعادی توسط فضانورد ناسا، Chris Williams، مشاهده و ثبت شده است.
این اتفاق در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۲۶ رخ داد؛ زمانی که ایستگاه فضایی بینالمللی در حال عبور از فراز غرب آفریقا بود. کریس ویلیامز در آن زمان مشغول جستوجوی فضاپیمای باری Progress MS-34 بود که برای انتقال تجهیزات و تدارکات به ایستگاه فضایی در حال نزدیک شدن بود.
او در توضیح این لحظه گفته است:
«در حال بررسی آسمان بودم تا شاید بتوانم فضاپیمای Progress MS-34 را که حامل تجهیزات جدید بود مشاهده کنم. درست زمانی که از فراز غرب آفریقا عبور میکردیم، یک جسم درخشان را مستقیماً زیر خودمان دیدم که با سرعت از میان لایههای بالایی جو عبور میکرد. دم نورانی آن بزرگتر شد و سپس به چندین قطعه کوچکتر تقسیم شد.»
این تصویر با دوربین حرفهای Nikon Z9 و لنز ۲۰۰ میلیمتری ثبت شده و در آن میتوان لحظه متلاشی شدن جسم نورانی را بهوضوح مشاهده کرد. با این حال، با وجود ثبت دقیق این پدیده، هنوز مشخص نیست که این جرم دقیقاً چه بوده است.
دانشمندان و کارشناسان فضایی تاکنون چندین فرضیه مختلف درباره منشأ این گوی آتشین مطرح کردهاند، اما هیچکدام هنوز بهطور قطعی تأیید نشدهاند. یکی از احتمالات این است که فضانورد ناسا در واقع ورود دوباره بخشی از موشکی را مشاهده کرده باشد که فضاپیمای Progress MS-34 را به مدار زمین رسانده بود.
در بسیاری از مأموریتهای فضایی، بخشهایی از موشک پس از پایان مأموریت در مدار باقی میمانند و سپس وارد جو زمین میشوند. هنگام ورود مجدد به جو، اصطکاک شدید با هوا باعث داغ شدن این قطعات و ایجاد گویهای آتشین در آسمان میشود.
اما این تنها فرضیه موجود نیست. برخی اخترشناسان معتقدند که این جسم ممکن است یک ماهواره ازکارافتاده یا قطعهای از زبالههای فضایی بوده باشد که وارد جو زمین شده است. در سالهای اخیر حجم زبالههای فضایی در مدار زمین بهشدت افزایش یافته و ورود مجدد برخی از این قطعات به جو زمین به پدیدهای نسبتاً رایج تبدیل شده است.
احتمال دیگر این است که جسم مشاهدهشده یک شهابسنگ یا سنگ آسمانی بوده باشد که وارد جو زمین شده است. شهابها هنگام برخورد با جو با سرعت بسیار بالا حرکت میکنند و در اثر اصطکاک شدید میسوزند و نور بسیار درخشانی تولید میکنند. در برخی موارد نیز هنگام عبور از جو متلاشی میشوند و به چند قطعه تقسیم میگردند؛ اتفاقی که در تصویر ثبتشده نیز دیده میشود.
با وجود ابهام درباره منشأ این جرم، کارشناسان تأکید میکنند که چنین پدیدههایی کاملاً نادر نیستند. طی سالهای اخیر رویدادهای مشابه متعددی ثبت شدهاند که برخی از آنها مربوط به ورود مجدد قطعات موشکها یا فضاپیماها به جو زمین بودهاند.
برای مثال، برخی آزمایشها و پرتابهای مرتبط با Starship شرکت SpaceX نیز باعث ایجاد پدیدههای مشابه در آسمان شدهاند. در آن موارد، قطعاتی از موشک یا فضاپیما هنگام بازگشت به جو زمین دچار سوختن و تجزیه شده و منظرهای نورانی ایجاد کرده بودند.
علاوه بر این، برخی ماهوارهها نیز در سالهای اخیر با مشکلات فنی مواجه شدهاند و پس از خروج از کنترل، هنگام ورود به جو زمین صحنههایی شبیه به همین گوی آتشین ایجاد کردهاند.
این رویداد بار دیگر نشان میدهد که ایستگاه فضایی بینالمللی نهتنها یک آزمایشگاه علمی پیشرفته در مدار زمین است، بلکه فرصتی بینظیر برای مشاهده مستقیم پدیدههای طبیعی و فضایی نیز فراهم میکند. تصاویری از این دست میتوانند اطلاعات ارزشمندی درباره رفتار اجرام فضایی هنگام ورود به جو، تأثیر زبالههای فضایی و حتی فعالیتهای جوی زمین در اختیار دانشمندان قرار دهند.
اگرچه منشأ دقیق این گوی آتشین هنوز ناشناخته باقی مانده، اما همین رازآلود بودن باعث شده توجه بسیاری از علاقهمندان به نجوم و فضا به آن جلب شود. احتمال دارد در آینده و با بررسی دادههای مداری و تصاویر ثبتشده، دانشمندان بتوانند هویت واقعی این جرم نورانی را مشخص کنند.
