ستارهشناسان اخیراً پدیدهای شگفتانگیز را کشف کردهاند که میتواند درک ما از نحوه شکلگیری و تکامل سامانههای سیارهای را دگرگون کند. بر اساس یافتههای جدید، برخی از کوتولههای سرخ در حال جذب و بلعیدن مواد تشکیلدهنده سیارههایی شبیه زمین هستند. این کشف نهتنها جنبهای از رفتار مخرب این ستارگان را آشکار میکند، بلکه سرنخهای ارزشمندی درباره فرآیند شکلگیری منظومههای سیارهای در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
ستارهشناسان با رصد بخشهای مختلف جهان هستی همواره با پدیدههای غیرمنتظره و جذابی روبهرو میشوند. در سالهای اخیر، آنها موفق به ثبت رویدادهای خارقالعادهای شدهاند؛ از جمله برخورد دو ستاره نوترونی که انرژی عظیمی در فضا آزاد کرد و همچنین کشف یک سیاره فراخورشیدی که احتمال وجود جو در آن مطرح شده است. اکنون نیز پژوهشگران از کشف تازهای خبر دادهاند که در آن کوتولههای سرخ در حال جذب مواد سیارههایی مشابه زمین مشاهده شدهاند.
نتایج این پژوهش در مطالعهای جدید منتشر شده که در مجله علمی معتبر «Monthly Notices of the Royal Astronomical Society» به چاپ رسیده است. این تحقیق توسط گروهی از دانشمندان از دانشگاه کیل (Keele University) و دانشگاه اکستر (University of Exeter) انجام شده است. پژوهشگران در این پروژه هزاران ستاره مختلف را مورد بررسی قرار دادند و در نهایت موفق شدند شش کوتوله سرخ را شناسایی کنند که رفتار غیرعادی و غیرمنتظرهای از خود نشان میدادند.
پس از انجام مشاهدات دقیقتر و تحلیل دادههای بهدستآمده، دانشمندان متوجه شدند که این ستارگان حاوی عنصر شیمیایی لیتیوم هستند. این موضوع از آن جهت بسیار عجیب و غیرمنتظره بود که بر اساس دانش فعلی اخترفیزیک، لیتیوم نباید در چنین ستارههایی وجود داشته باشد.
پروفسور Robin Jeffries از دانشگاه کیل و نویسنده اصلی این پژوهش در توضیح این موضوع میگوید:
«کوتولههای سرخ از خورشید ما کوچکتر و سردتر هستند، اما در درون خود دمای بسیار بالایی دارند. این گرمای شدید باید مدت کوتاهی پس از شکلگیری ستاره، تمام لیتیوم شکننده موجود در آن را از طریق واکنشهای هستهای نابود کند.»
به بیان ساده، لیتیوم عنصری است که در برابر دماهای بسیار بالا مقاومت چندانی ندارد. از آنجا که فضای داخلی کوتولههای سرخ بسیار داغ است، انتظار میرود هر مقدار لیتیومی که در زمان تولد ستاره وجود داشته، در مدت نسبتاً کوتاهی از بین برود. بنابراین مشاهده این عنصر در چنین ستارگانی یک معما برای دانشمندان ایجاد کرد.
پس از بررسیهای بیشتر، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که محتملترین توضیح برای وجود لیتیوم در این ستارهها، جذب مواد خارجی از اجرام پیرامون آنها است. به اعتقاد دانشمندان، این کوتولههای سرخ احتمالاً بخشی از مواد تشکیلدهنده سیارههای سنگی مشابه زمین را بلعیدهاند. از آنجا که این سیارهها میتوانند حاوی مقادیر قابل توجهی لیتیوم باشند، ورود این مواد به ستاره باعث شده آثار این عنصر در طیف نوری آن قابل مشاهده شود.
این یافته از چند جهت اهمیت بسیار زیادی دارد. نخست آنکه نشان میدهد برخی از کوتولههای سرخ میتوانند در طول عمر خود سیارههای نزدیک را نابود کرده و مواد آنها را جذب کنند. چنین فرآیندی تصویری از محیطهای بسیار خشن و پویای اطراف این ستارگان ارائه میدهد.
از سوی دیگر، این کشف میتواند به دانشمندان کمک کند تا اطلاعات بیشتری درباره نحوه شکلگیری و تحول سامانههای سیارهای به دست آورند. هنگامی که یک ستاره مواد یک سیاره را جذب میکند، ردپایی شیمیایی از آن سیاره در جو یا لایههای بیرونی ستاره باقی میماند. بررسی این آثار میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره ترکیب شیمیایی سیارههای نابودشده و شرایط اولیه شکلگیری آنها در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
کوتولههای سرخ همچنین اهمیت ویژهای در مطالعات نجومی دارند، زیرا رایجترین نوع ستاره در جهان محسوب میشوند. بخش بزرگی از ستارگان کهکشان راه شیری در این دسته قرار میگیرند. به همین دلیل، درک بهتر رفتار آنها میتواند به شناخت بهتر ساختار و تاریخچه کهکشانها نیز کمک کند.
البته دانشمندان تأکید میکنند که هنوز پرسشهای بسیاری درباره این پدیده بدون پاسخ باقی مانده است. برای مثال، مشخص نیست چه تعداد از کوتولههای سرخ چنین رفتاری دارند یا این فرآیند دقیقاً در چه شرایطی رخ میدهد. همچنین پژوهشگران میخواهند بدانند آیا این ستارگان تنها سیارههای سنگی مشابه زمین را جذب میکنند یا اجرام دیگری نیز ممکن است قربانی این فرآیند شوند.
به همین دلیل، تحقیقات بیشتری در سالهای آینده مورد نیاز خواهد بود. دانشمندان امیدوارند با استفاده از نسل جدید تلسکوپها و ابزارهای پیشرفته رصدی بتوانند نمونههای بیشتری از این ستارگان را شناسایی کنند و اطلاعات دقیقتری درباره مکانیزم این پدیده به دست آورند.
در مجموع، این کشف تازه بار دیگر نشان میدهد که جهان هستی هنوز مملو از رازها و پدیدههای ناشناخته است. مشاهده کوتولههای سرخی که مواد سیارههای مشابه زمین را جذب میکنند، نهتنها تصویری از قدرت ویرانگر این ستارگان ارائه میدهد، بلکه پنجرهای جدید برای مطالعه تاریخچه شکلگیری سیارات و منظومههای ستارهای در سراسر کیهان میگشاید. این یافته میتواند در سالهای آینده به یکی از موضوعات مهم پژوهشهای اخترشناسی تبدیل شود و درک ما از تکامل سیارات و ستارگان را عمیقتر کند.
