برای علاقهمندان به نظریههای مربوط به موجودات فرازمینی و طرفداران داستانهای علمیتخیلی شاید این خبر چندان هیجانانگیز نباشد، اما به نظر میرسد جرم میانستارهای موسوم به 3I/ATLAS واقعاً چیزی جز یک دنبالهدار طبیعی نیست. گروهی از اخترشناسان رادیویی اخیراً تلاش کردند تا نشانههایی از فناوری پیشرفته یا آنچه «تکنوسیگنچر» نامیده میشود را از این جرم آسمانی شناسایی کنند. این جرم تنها سومین شیء میانستارهای تأییدشدهای است که تاکنون در منظومه شمسی مشاهده شده است. همانطور که بسیاری از دانشمندان انتظار داشتند، این جستجو هیچ سیگنال غیرعادی یا نشانهای از فناوری بیگانه را آشکار نکرد، اما با این حال دادههای ارزشمند و مهمی را برای پژوهشگران فراهم آورد که میتواند در مطالعات آینده مورد استفاده قرار گیرد.
والریا گارسیا لوپز، یکی از نویسندگان این پژوهش و پژوهشگر دانشگاه فرمن در ایالت کارولینای جنوبی آمریکا، در بیانیهای که روز چهارشنبه سوم ژوئن منتشر شد، توضیح داد که نتایج حاصل از بررسی 3I/ATLAS نشان میدهد فناوریهای امروزی تا چه اندازه برای شناسایی سیگنالهای احتمالی از اجرام میانستارهای کارآمد هستند. او اظهار داشت که همین نتایج نشان میدهند جستجو برای تکنوسیگنچرها همچنان اهمیت دارد، حتی زمانی که جرم مورد بررسی در نگاه اول احتمال چندانی برای ارسال سیگنالهای مصنوعی نداشته باشد. از دیدگاه دانشمندان، هر رصد جدید فرصتی برای آزمایش ابزارها و روشهای جستجوی حیات هوشمند فرازمینی به شمار میرود.
این جرم میانستارهای نخستین بار در اول ژوئیه سال ۲۰۲۵ توسط تلسکوپ رصدی Deep Random Survey در کشور شیلی مشاهده شد. این تلسکوپ بخشی از پروژه بزرگ ATLAS یا سامانه هشدار نهایی برخورد سیارکها با زمین است. به همین دلیل عبارت ATLAS در نام این جرم دیده میشود. بخش نخست نام، یعنی 3I، نیز به این معناست که این جرم سومین بازدیدکننده شناختهشده میانستارهای در منظومه شمسی است. پیش از آن، دو جرم مشهور دیگر یعنی 1I/’Oumuamua و 2I/Borisov در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۹ کشف شده بودند و توجه گسترده جامعه علمی را به خود جلب کرده بودند.
مشاهدات انجامشده با تلسکوپهای مختلف تاکنون نشان دادهاند که هر سه جرم یادشده به احتمال بسیار زیاد منشأ طبیعی دارند. دانشمندان معتقدند این اجرام در سامانههای ستارهای دیگری شکل گرفتهاند و سپس در اثر برهمکنشهای گرانشی با سیارات یا ستارگان میزبان خود به فضای میانستارهای پرتاب شدهاند. پس از میلیونها یا حتی میلیاردها سال سفر در فضای بین ستارهها، این اجرام سرانجام از نزدیکی منظومه شمسی عبور کردهاند. در نتیجه، پژوهشگران آنها را نمونههایی ارزشمند برای مطالعه مواد و شرایط موجود در دیگر سامانههای سیارهای میدانند.
سوفیا شیخ، نویسنده اصلی این مطالعه و پژوهشگر مؤسسه SETI Institute در کالیفرنیا، تأکید کرده است که بررسی دقیق چنین اجرامی اهمیت زیادی دارد. او توضیح داد که در آیندهای دور، فضاپیماهای ساخت بشر مانند Voyager spacecraft نیز ممکن است وارد سامانههای ستارهای دیگر شوند و از دید موجودات احتمالی آن مناطق بهعنوان مصنوعات فرازمینی شناخته شوند. به همین دلیل، دانشمندان باید درک دقیقی از توزیع طبیعی اجرام میانستارهای داشته باشند تا اگر روزی با جرمی واقعاً مصنوعی مواجه شدند، بتوانند تفاوت آن را با نمونههای طبیعی تشخیص دهند. این موضوع یکی از دلایل اصلی ادامه تحقیقات در این زمینه است.
البته برخی دانشمندان و نظریهپردازان همچنان احتمال بسیار اندکی را مطرح میکنند که شاید بعضی از اجرام میانستارهای منشأ مصنوعی داشته باشند. در گذشته نیز درباره جرم معروف اوموآموآ بحثهای زیادی شکل گرفت و برخی پژوهشگران رفتار غیرمعمول آن را بهعنوان نشانهای احتمالی از فناوری بیگانه مطرح کردند. هرچند اکثریت جامعه علمی این فرضیه را نپذیرفتند و توضیحات طبیعی را محتملتر دانستند، اما همین بحثها باعث شد جستجو برای تکنوسیگنچرها در اجرام میانستارهای به موضوعی جدیتر تبدیل شود. به همین دلیل، تیم سوفیا شیخ تصمیم گرفت 3I/ATLAS را نیز با دقت مورد بررسی قرار دهد.
این تیم پژوهشی اندکی پس از کشف دنبالهدار، از آرایه تلسکوپی آلن استفاده کرد. این سامانه که در رصدخانه رادیویی هت کریک در شمال کالیفرنیا قرار دارد، شامل مجموعهای از آنتنهای رادیویی است که برای جستجوی سیگنالهای احتمالی فرازمینی به کار گرفته میشوند. پژوهشگران بیش از هفت ساعت داده رصدی از 3I/ATLAS جمعآوری کردند و به دنبال سیگنالهای رادیویی باریکباند گشتند. چنین سیگنالهایی معمولاً توسط فرآیندهای طبیعی شناختهشده تولید نمیشوند و به همین دلیل میتوانند نشانهای از فناوری هوشمند باشند. در جریان این بررسی، نزدیک به ۷۴ میلیون سیگنال مختلف شناسایی شد که نیازمند تحلیل و پالایش دقیق بودند.
پس از حذف تداخلات انسانی، نویزهای محیطی و اثرات ناشی از حرکت جرم میانستارهای، تعداد سیگنالهای مشکوک به حدود ۲۰۰ مورد کاهش یافت. دانشمندان سپس این سیگنالها را نیز با دقت بیشتری بررسی کردند و در نهایت مشخص شد همه آنها منشأ زمینی دارند یا توسط ماهوارههای در حال گردش به دور زمین ایجاد شدهاند. در نتیجه، هیچ نشانهای از فناوری بیگانه یا فرستنده مصنوعی در ارتباط با 3I/ATLAS پیدا نشد. مطالعه جدید که در نشریه علمی The Astronomical Journal منتشر شده است، محدودیتهای تازهای را برای احتمال وجود فرستندههای رادیویی روی این جرم تعیین میکند و بار دیگر این نتیجه را تقویت میکند که 3I/ATLAS یک جرم کاملاً طبیعی است. بر اساس نتایج پژوهش، اگر فرستندهای روی این جرم وجود داشته باشد، توان آن باید کمتر از حدود ۱۰ تا ۱۱۰ وات باشد؛ مقداری که تقریباً با مصرف انرژی یک وسیله خانگی معمولی قابل مقایسه است. این یافتهها اگرچه نشانهای از حیات هوشمند فرازمینی ارائه نمیکنند، اما گامی مهم در توسعه روشهای جستجو و شناخت بهتر اجرام میانستارهای به شمار میروند.
