بسیاری از پروتکلهای «حفاظت سیارهای» نگران این هستند که ما بهطور تصادفی حیات زمینی را به نقاط دیگر منظومه شمسی منتقل کنیم، در نهایت، این ما هستیم که کاوشگرها را یکی پس از دیگری به فضا میفرستیم.
اما برخی از این کاوشگرها نمونههایی را به زمین بازمیگردانند. اگر در این نمونهها شکلهایی از حیات وجود داشته باشد و این موجودات شروع به انتشار روی زمین کنند چه اتفاقی میافتد؟ برای جلوگیری از چنین سناریویی، دکتر فردریک موکسلی و آنتونی ریکاردی پیشنهاد دادهاند که از ماه بهعنوان یک سپر ایمنی استفاده شود.
ایده آنها ساده است: بهجای اینکه نمونهها مستقیماً به زمین آورده شوند، آنها را به یک آزمایشگاه روی ماه منتقل کنیم. در آنجا، اگر نمونهای حاوی حیات باشد، در صورت نشت احتمالی، این آلودگی در همانجا مهار میشود. چنین وضعیتی اگر روی زمین رخ دهد بسیار نگرانکنندهتر خواهد بود.
دکتر موکسلی از آزمایشگاههای تحقیقاتی تحلیل تهدیدهای استراتژیک به IFLScience گفته است:
«برای مثال، اگر یک نمونه حاوی یک شکل حیات فرازمینی با ساختار مولکولی غیرمعمول (مثل آنالوگهای جایگزین اسید نوکلئیک یا جهتگیری متفاوت مولکولی) باشد و بهطور تصادفی وارد زیستبوم زمین شود، میتواند برای انسان و اکوسیستمها خطرناک باشد و در عمل راهحل ما فقط مواجهه با پیامدها خواهد بود.»
در حال حاضر هنوز هیچ مدرکی از وجود حیات فرازمینی در منظومه شمسی پیدا نشده است. بهترین مورد تاکنون نمونه «Cheyava Falls» در مریخ است که تنها یک «سیگنال احتمالی بسیار مبهم» محسوب میشود. با این حال، ما فعلاً برای بازگرداندن و بررسی دقیق نمونههای مریخی نیز عجله نداریم، چون مأموریت بازگرداندن نمونه مریخ (Mars Sample Return) لغو شده است.
یک «دیوار آتش زیستی»
با این حال، آزمایشگاههای زمینی برای تأیید وجود حیات فرازمینی ممکن است ضروری باشند. رباتهای ما در فضا پیشرفتهاند، اما برای تحلیل کامل نمونههایی که شاید حاوی حیات باشند، به امکانات کامل علمی روی زمین نیاز داریم. انجام این کار با ایمنی بالا ممکن است به ماه نیاز داشته باشد.
به گفته دکتر موکسلی:
«ماه یک مکان بهینه برای قرنطینه نمونههای فرازمینی است، چون ترکیبی از انزوا و دسترسی را فراهم میکند.»
او توضیح میدهد که ماه آنقدر نزدیک است که ارتباط و لجستیک را ممکن میسازد (حدود سه روز سفر)، اما آنقدر دور هست که بتواند نقش یک «دیوار آتش زیستی» بین زمین و هر شکل احتمالی از حیات بیگانه را ایفا کند.
بدیهی است که ساخت یک آزمایشگاه روی ماه چالشهای زیادی دارد، اما با ایجاد پایگاه قمری قابل حل است. هنوز چنین پایگاهی نداریم، اما برنامه آرتمیس ناسا به شدت در این جهت حرکت میکند و میتوان تصور کرد که یک آزمایشگاه زیستی در طراحی آن گنجانده شود.
نمونههای فرازمینی قبلاً هم به زمین آورده شدهاند، از جمله نمونههای ماه و سیارکها. انتظار نمیرود آنها حاوی حیات باشند، اما باز هم تدابیر احتیاطی برای جلوگیری از آلودگی (بیشتر برای محافظت از نمونهها در برابر زمین، نه برعکس) اتخاذ شده است. حتی آزمایشها نشان دادهاند که باکتریها میتوانند بهراحتی روی نمونههای فضایی منتشر شوند.
در عین حال، «پیمان فضای ماوراء جو» بندی درباره جلوگیری از آلودگی زمین دارد و این پیشنهاد بر اساس اصل احتیاط مطرح شده است: «احتیاط بهتر از پشیمانی است».
دکتر موکسلی این موضوع را در مقالهای که دو دهه پیش نوشته بود نیز مطرح کرده و اکنون با نزدیکتر شدن پروژه پایگاه ماه در قالب برنامه آرتمیس، این ایده از نظر عملی نیز جدیتر شده است.
او میگوید نگرانی اصلیاش این است که حفاظت سیارهای بهعنوان یک موضوع حاشیهای دیده شود، در حالی که باید بخش اصلی اکتشاف فضایی باشد—بهخصوص وقتی انسان به سراغ سیارات، قمرها و سیارکهای دیگر میرود.
در نهایت، حفاظت سیارهای دوطرفه است: هم باید مراقب باشیم چه چیزی به فضا میفرستیم تا اکوسیستمهای احتمالی را آلوده نکنیم، و هم باید مراقب باشیم چه چیزی به زمین برمیگردانیم، چون حتی بدون وجود حیات بیگانه، ممکن است میکروبهای زمینی در فضا تغییر کنند و خطرناکتر بازگردند.
