سیاره زحل که پیشتر با طوفان ششضلعی اسرارآمیز خود در قطب شمال شگفتی دانشمندان را برانگیخته بود، اکنون راز شگفتانگیز دیگری را در نیمکره جنوبی خود آشکار کرده است. اخترشناسان موفق شدهاند یک ساختار عظیم ده ضلعی را در اطراف قطب جنوب این غول گازی شناسایی کنند که نشان میدهد پدیدههای هندسی جوی در این سیاره رواج بیشتری دارند.
طوفان ششضلعی معروف قطب شمال زحل نخستین بار در دهه ۱۹۸۰ توسط فضاپیمای وویجر کشف شد و دههها پابرجا ماند. در حالی که پژوهشگران پیشبینی میکردند الگوهای مشابهی در قطب جنوب نیز وجود داشته باشد، جستجوهای قبلی نتیجهای در بر نداشت تا اینکه تصاویر ارسالی از سوی اخترشناسان آماتور و بررسیهای بعدی در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، وجود این ساختار جدید را ثابت کرد.
این موج جوی عظیم در عرض جغرافیایی ۶۰ درجه جنوبی و در امتداد جریانهای بادهای شرقی زحل شکل گرفته است. مشاهدات حاکی از آن است که این ساختار ده ضلعی برخلاف ششضلعی قطب شمال، در لایههای مختلف جوی امتداد یافته و ویژگیهای متفاوتی از جمله ناپایداری نسبی را به نمایش میگذارد.
پژوهشگران احتمال میدهند که وجود یک گردباد پرفشار در نزدیکی این منطقه در شکلگیری این موج بیتأثیر نباشد، هرچند شبیهسازیهای رایانهای هنوز نتوانستهاند تمامی ابعاد این پدیده را به طور کامل بازسازی کنند. با تغییر فصلها و افزایش تابش خورشید به نیمکره جنوبی زحل، دانشمندان اکنون فرصت بینظیری دارند تا روند تحول این ده ضلعی را از نزدیک زیر نظر بگیرند.
جزئیات کامل این دستاورد علمی در نشریه Science Advances منتشر شده است و محققان امیدوارند با رصد مداوم این پدیده در ماهها و سالهای آینده، به راز چگونگی شکلگیری این الگوهای هندسی پیچیده در جو سیارات غولپیکر پی ببرند.
چشمانداز آینده پژوهشهای جوی زحل
کشف این ساختار ده ضلعی ثابت کرد که الگوهای جوی زحل بسیار پویاتر و پیچیدهتر از تصورات پیشین هستند. با بررسی دقیقتر تغییرات فصلی و تعامل این امواج با جریانهای باد، دانشمندان یک گام به درک فیزیک جوی حاکم بر سیارات حلقهدار نزدیکتر شدهاند.
