یک شرکت خصوصی قصد دارد مأموریتی کمهزینه را برای سفر میانستارهای به آلفا قنطورس، نزدیکترین ستارههای مشابه خورشید به منظومه ما، اجرا کند؛ مأموریتی که هدف آن بررسی چند بخش کلیدی از پارادوکس فرمی است.
پارادوکس فرمی، برای کسانی که تاکنون با آن روبهرو نشدهاند، اساساً این پرسش را مطرح میکند: با توجه به تعداد بسیار زیاد ستارهها در کهکشان و جهان و احتمال وجود حیات در میان آنها، چرا هنوز هیچ نشانهای از حیات هوشمند فرازمینی پیدا نکردهایم؟ چرا جهان در سکوتی بزرگ فرو رفته است؟
توضیحات و فرضیههای متعددی برای پارادوکس فرمی مطرح شدهاند که از نظر میزان وحشت کیهانی با یکدیگر تفاوت دارند، اما برخی توضیحات سادهتری نیز وجود دارد. یکی از آنها این است که فضا آنقدر بزرگ است که سفر میانستارهای برای گونههای هوشمند نه عملی است و نه مطلوب.
تیم فرمی اکسپلورر امیدوار است با به چالش کشیدن این استدلال، نشان دهد که یک گونه هوشمند میتواند به ارسال یک فضاپیما به یک منظومه ستارهای دیگر علاقهمند شود و سپس واقعاً این کار را انجام دهد.
مأموریتهایی به مقصد آلفا قنطورس پیش از این نیز پیشنهاد شدهاند؛ از جمله مأموریت Breakthrough Starshot که هدف آن سفر به این منظومه ستارهای، تصویربرداری از آن و سپس بازگشت به خانه بود. این پیشنهادها عموماً بر فناوریهای نوظهوری مانند بادبانهای خورشیدی برای پیشرانش یا پرتوهای الکترونی تمرکز داشتهاند و بیشتر ایدههایی بلندمدت بودهاند، نه چیزی در حد اینکه «کمربندها را ببندید، داریم به آلفا قنطورس میرویم!»
تیم فرمی اکسپلورر امیدوار است با استفاده از فناوریهای موجود، به یک منظومه ستارهای دیگر سفر کند و این فضاپیما را تا سال ۲۰۲۹ به فضا پرتاب کند. در یک سند جدید امکانسنجی که جزئیات این مأموریت را تشریح میکند، آمده است که فضاپیما برای رسیدن به مقصد از پیشرانههای الکتریکی خورشیدی استفاده خواهد کرد که گاز زنون را به بیرون پرتاب میکنند.
در مرحله نخست، فضاپیما با سرعتی کنترلشده به خورشید خودمان نزدیکتر میشود و تا فاصله حدود ۰٫۴۲ واحد نجومی (AU) پیش میرود. یک واحد نجومی برابر با میانگین فاصله زمین تا خورشید است. سپس فضاپیما از اثر اوبرت استفاده خواهد کرد؛ پدیدهای که در آن یک فضاپیما هنگام سقوط درون چاه گرانشی میتواند با شتابگیری، انرژی جنبشی را با بازده بیشتری به دست آورد.
پس از حدود ۱۲ سال شتابگیری در زمانهای مناسب، فضاپیما در مسیر درست و با سرعت کافی قرار خواهد گرفت تا بتواند از منظومه شمسی خارج شود و به سمت آلفا قنطورس حرکت کند.
در گزارش فنی این مأموریت آمده است: «چرخشهای متوالی نقطه اوج مدار را افزایش میدهند و مانورهای پیشرانشی در حضیض مدار تکرار میشوند تا زمانی که مدار به انرژی لازم برای فرار برسد.»
البته چنین مأموریتی با چندین مصالحه و محدودیت همراه است که مهمترین آنها زمان بسیار طولانی سفر است. بر اساس برنامه فعلی، حدود ۷۷ هزار سال طول میکشد تا فضاپیما به مقصد خود برسد.
از نظر علمی نیز این مأموریت کاربرد چندانی نخواهد داشت؛ زیرا احتمالاً این کاوشگر تنها چند سال پس از آغاز سفر طولانی خود، ارتباطش را با زمین از دست خواهد داد. حتی انسانهای آیندهای که بتوانند خود را به این فضاپیما برسانند و آن را بازیابی کنند، احتمالاً آنقدر پیشرفته خواهند بود که اطلاعاتی که کاوشگر میتواند جمعآوری کند، برایشان چندان ارزشمند نباشد.
پس هدف این مأموریت چیست؟
اساساً هدف این است که توجه بیشتری به پارادوکس فرمی جلب شود و برخی از جنبههای کلیدی آن به چالش کشیده شوند.
اگر ما تصمیم بگیریم مأموریتهایی را به منظومههای ستارهای دیگر ارسال کنیم و بتوانیم این کار را با هزینهای پایین انجام دهیم، باید انتظار داشته باشیم که کیهان مملو از کاوشگرهای کوچکی باشد که هرکدام برای بررسی محیطهای ستارهای دیگر به تنهایی راهی فضا شدهاند. تیم فرمی اکسپلورر در حال حاضر به دنبال جذب حدود ۱۵ میلیون دلار برای ساخت این فضاپیما است.
البته میتوان استدلال کرد که شاید کیهان واقعاً پر از کاوشگر باشد و ما هنوز آنقدر پیشرفته نیستیم که بتوانیم آنها را شناسایی کنیم. یا اینکه ممکن است ما از تازگی و هیجان ارسال یک کاوشگر به آلفا قنطورس لذت ببریم، اما این موضوع با عملکرد منظم یک گونه پیشرفته که در بازههای زمانی بسیار طولانی کاوشگرهایی را به ستارههای مختلف میفرستد، کاملاً متفاوت است؛ بهخصوص در مقیاسی که تمدنهای دوردست بتوانند آنها را شناسایی کنند.
شاید تمدنها همیشه یک یا دو کاوشگر به نزدیکترین ستاره میفرستند، اما پس از مدتی خسته میشوند و سراغ پروژههای دیگری میروند.
پرتاب یک فضاپیما به سمت آلفا قنطورس احتمالاً نمیتواند توضیح «فضا بسیار بزرگ است» را برای پارادوکس فرمی رد کند. بااینحال، دانستن این موضوع که بشر، صرفنظر از اینکه در آینده چه اتفاقی برایش رخ خواهد داد، دستکم یک فضاپیما را به یک منظومه ستارهای دیگر فرستاده است، میتواند واقعاً هیجانانگیز باشد.
حتی اگر رسیدن آن به مقصد ۷۷ هزار سال طول بکشد.
