نمای جدید زهره دهانه‌های برخوردی پنهان شده قبلی را نشان می‌دهد

همین موضوع احتمالاً درباره مریخ هم صدق می‌کند، اگرچه رنگ مریخ بیشتر قرمز است تا خاکستری! زمین نیز دهانه‌های برخوردی زیادی داشته که برخی از آن‌ها بزرگ هستند، اما اغلب آثار این دهانه‌ها در طی قرن‌ها به دلیل هوازدگی و فرسایش از بین رفته است. شاید برایتان جالب باشد که بدانید زهره، دومین سیاره نزدیک به خورشید، فرآیندهای هوازدگی مشابهی با زمین ندارد. هرچند نشانه‌هایی از دهانه‌های برخوردی وجود دارد، اما حوضه‌های برخورد بزرگ در این سیاره دیده نمی‌شود. اخیراً گروهی از ستاره‌شناسان توانسته‌اند نمای جدیدی از این سیاره داغ به دست آورند و موقعیت دهانه‌های گمشده را نشان دهند.

زهره دومین سیاره نزدیک به خورشید است. در حالی که اغلب به آن لقب “سیاره خواهر زمین” داده می‌شود، حقیقت این است که این دو سیاره از جهات بسیاری متفاوت هستند. این لقب بیشتر به دلیل شباهت در اندازه و ترکیب آن‌ها است، اما شرایط زهره بسیار خصمانه‌تر از زمین است. دمای سطح زهره از نقطه جوش آب هم بالاتر است، جو آن بسیار متراکم است و فشاری معادل با ۳۰۰۰ فوت زیر آب روی سطح وارد می‌کند. همچنین در جو آن باران اسید سولفوریک وجود دارد! قطعاً این سیاره مکانی مناسب برای یک سفر تعطیلاتی نیست.

اگر روی سطح زهره می‌بودید، دهانه‌های زیبایی را می‌دیدید. اما اگر از مدار به این سیاره نگاه کنید، به دلیل جو غلیظ و متراکم آن، چیزی قابل مشاهده نیست. با این حال، اگر می‌توانستید از میان ابرهای متراکم به زهره نگاه کنید، کمبود واضحی از حوضه‌های برخورد بزرگ می‌دیدید؛ چیزی که در ماه به آن عادت داریم. اکنون گروهی از محققان، عمدتاً از مؤسسه علوم سیاره‌ای، معتقدند که راز دهانه‌های گمشده را کشف کرده‌اند.

محققان با استفاده از فناوری رادار، منطقه‌ای از زهره به نام Haastte-baad Tessera را نقشه‌برداری کردند و نتایج به دست آمده شگفت‌انگیز بود. این منطقه به عنوان یکی از قدیمی‌ترین سطوح زهره شناخته می‌شود و در دسته زمین‌های تسرایی قرار دارد. این نوع سطح به دلیل برآمدگی‌های متقاطع و ناهموار، الگویی شبیه کاشی ایجاد می‌کند. تصاویر این منطقه حلقه‌هایی متحدالمرکز با پهنای بیش از ۱۴۰۰ کیلومتر را نشان می‌دهند. تیم محققان معتقد است که این ویژگی نتیجه دو برخورد متوالی است. ویکی هانسن، دانشمند ارشد مؤسسه علوم سیاره‌ای، این پدیده را به تفاله روی سوپ نخود تشبیه می‌کند.

البته در زهره خبری از سوپ نخود نیست، بلکه لایه نازک پوسته روی لایه‌ای از گدازه مذاب تشکیل شده است. زهره امروزی دارای پوسته‌ای بیرونی ضخیم به نام لیتوسفر با ضخامت حدود ۱۱۲ کیلومتر است. اما زمانی که زهره جوان‌تر بود، ضخامت این پوسته تنها ۹ کیلومتر تخمین زده می‌شود. اگر در آن زمان برخوردی رخ می‌داد، احتمالاً لیتوسفر شکسته می‌شد و گدازه مذاب به سطح می‌آمد و در نهایت جامد می‌شد تا تسراهایی که امروزه می‌بینیم ایجاد شود.

نکته جالب اینجاست که این ویژگی‌ها روی فلات‌های صاف و مرتفعی دیده شده‌اند که لیتوسفر احتمالاً ضخیم‌تر است. محققان توضیحی برای این پدیده دارند: «زمانی که مقدار زیادی ذوب جزئی در گوشته به سطح می‌رسد، پسماند جامدی باقی می‌ماند که بسیار قوی‌تر از گوشته مجاور است.» هانسن می‌گوید: «پسماند جامد چگالی کمتری دارد و در نتیجه شناورتر است. در واقع، این تشک بادی در گوشته زیر حوضچه گدازه‌ای نشسته و زمین تسرا را به بالا می‌برد.»

به نظر می‌رسد که دو رویداد برخوردی پشت سر هم رخ داده است؛ اولین برخورد باعث گدازه‌ریزی و دومی حلقه‌ای را شکل داده که امروزه قابل مشاهده است.

نتیجه گیری

کشف جدید دانشمندان درباره دهانه‌های گمشده زهره بینشی تازه به تاریخچه پیچیده این سیاره می‌دهد. این تحقیقات نشان می‌دهد که زهره در گذشته با رویدادهای برخوردی بزرگ مواجه بوده که منجر به تشکیل ویژگی‌های منحصر به فردی در سطح آن شده است. شرایط فعلی زهره، از جمله لیتوسفر ضخیم و جو متراکم، بازتابی از تغییرات گسترده‌ای است که این سیاره در طول میلیاردها سال تجربه کرده است. این یافته‌ها به درک عمیق‌تر ما از فرآیندهای سیاره‌ای و تفاوت‌های میان زمین و سیارات همسایه کمک می‌کند و می‌تواند مسیر تحقیقات آینده را روشن کند.

سوالات متداول