این روزها گوشیهای هوشمند ما پر از هزاران عکس رنگارنگ از مهمانیها، بشقابهای غذا و مناظر مختلف است که شاید هرگز دوباره به آنها نگاه نکنیم. یکی از انگیزههای اصلی ما برای عکاسی، ثبت لحظات و کمک به یادآوری خاطرات است، اما پژوهشهای جدید نشان میدهند که متوقف شدن برای گرفتن عکس یا اسکرینشات ممکن است نتیجهای کاملاً معکوس داشته باشد.
شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد، زیرا انتظار داریم یک تصویر به عنوان نشانه بصری به یادآوری بهتر خاطرات کمک کند. با این حال، یک پژوهشهای رو به رشد نشان میدهد که واقعیت چیز دیگری است.
یک پژوهش تازه که در نشریه حافظه و شناخت انتشار یافته، شواهد بیشتری را ارائه میدهد که نشان میدهد ثبت اسکرینشات به طور مداوم حافظه شرکتکنندگان را در هفت آزمایش مختلف تضعیف کرده است.
سوفیا فابریزیو، روانشناس دانشگاه بینگهمتون توضیح میدهد که نتایج پژوهش کنونی حاکی از آن است که ما احتمالاً با فشردن یک دکمه به حافظه خود در زمینه اطلاعات و تجربیات آسیب میرسانیم و این افت عملکرد حتی ممکن است فراتر از محدوده تصویر ثبتشده نیز برود.
این ایده که عکاسی توانایی یادآوری ما را کاهش میدهد موضوع جدیدی نیست، پدیدهای است که دههها در تحقیقات مختلف مشاهده شده است. با این حال، دلایل دقیق بروز این پدیده که به عنوان «اثر آسیب عکاسی» شناخته میشود، همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
دانشمندان توضیحات متعددی را برای این موضوع مطرح کردهاند. یکی از فرضیات این است که استفاده از دوربین یا تلفن همراه ممکن است توجه انسان را منحصر کند یا او را از محیط اطراف غافل سازد، به طوری که مغز منابع کمتری را به کدگذاری خاطره مربوط به خود رویداد اختصاص میدهد.
با این حال، فرضیه اصلی همان چیزی است که به آن تخلیه بار شناختی گفته میشود. اساساً، اگر مغز بداند که خاطرهای در قالب یک عکس ذخیره شده است، ممکن است تلاش کمتری برای به خاطر سپردن آن انجام دهد.
این پدیده شباهت زیادی به پدیده شناختهشده دیگری دارد که به نام اثر گوگل معروف است؛ یعنی چرا وقتی میتوان اطلاعات را در چند ثانیه آنلاین پیدا کرد، زحمت حفظ کردنشان را به خود بدهیم؟ به همین دلیل است که بسیاری از ما دیگر شماره تلفنها را حفظ نمیکنیم و ترجیح میدهیم به فهرست مخاطبان گوشی خود مراجعه کنیم.
تیم پژوهشی دانشگاه بینگهمتون برای بررسی این فرضیهها، ۸۹۲ شرکتکننده را در هفت آزمایش مختلف مورد ارزیابی قرار داد. در تمامی این آزمایشها، نتایج به طور کلی یکسان بود و شرکتکنندگان پس از ثبت تصاویر، عملکرد ضعیفتری در آزمونهای حافظه از خود نشان دادند.
در آزمایشهای بعدی، پژوهشگران بررسی کردند که آیا آگاهی از زمان آزمون یا امکان مرور تصاویر تفاوتی ایجاد میکند یا خیر. حتی زمانی که به برخی شرکتکنندگان گفته شد زمان طولانیتری تا آزمون باقی مانده است تا شاید بیشتر به عکسها تکیه کنند، تفاوت محسوسی مشاهده نشد.
نویسندگان این مقاله در نهایت نتیجهگیری میکنند که مطالعه حاضر حاکی از آسیب چشمگیر حافظه در ارتباط با ثبت اسکرینشات است و مزایای اندک برای یادگیری بعدی تنها در شرایط بسیار محدود مشاهده میشود.
با این حال، این حوزه از پژوهش بسیار پیچیده است، زیرا برخی مطالعات دیگر نشان دادهاند که عکاسی گاهی میتواند به حافظه کمک کند. اما هر چه که باشد، این یافتهها میتواند باعث شود دفعه بعد که برای ثبت عکس به سوی گوشی خود دست دراز میکنیم، لحظهای درنگ نماییم.
نگاهی به تاثیر عکاسی بر آینده خاطرات انسانی
اگر فراموش کردن شماره تلفنها برای کسی اهمیت چندانی نداشته باشد، از دست رفتن توانایی یادآوری نقاط عطف زندگی مانند عروسیها، تولدها و سفرها موضوعی بسیار شخصی و حساسی به نظر میرسد. این پژوهش بار دیگر در نشریه حافظه و شناخت منتشر شده است و ابعاد تازهای از چگونگی تعامل ما با فناوری و حافظهمان را آشکار میسازد.
