سازمان NASA اخیراً برنامههای بسیار جاهطلبانهای را برای ساخت یک پایگاه انسانی روی ماه اعلام کرده است؛ پایگاهی که گفته میشود در نهایت صدها مایل گستردگی خواهد داشت. طبق این برنامه، ساخت این پایگاه قمری بهزودی آغاز میشود و روند توسعه آن تا دهه ۲۰۳۰ ادامه خواهد داشت. این خبر در جریان یک کنفرانس خبری در تاریخ ۲۶ مه اعلام شد و بسیاری آن را بزرگترین و جسورانهترین اقدام ناسا در قالب پروژه Artemis program میدانند.
پروژه آرتمیس در سالهای اخیر به محور اصلی برنامههای فضایی ناسا تبدیل شده است. هدف این برنامه بازگرداندن انسان به ماه و ایجاد حضور پایدار در آنجاست. چندی پیش نیز مأموریت آرتمیس موفق شد چهار فضانورد را در مدار ماه قرار دهد؛ اتفاقی که نشان داد ناسا با سرعت زیادی در حال پیشبرد برنامههای خود برای بازگشت انسان به سطح ماه است.
اما شاید مهمترین سؤال این باشد که چرا ناسا قصد دارد پایگاه اصلی خود را در قطب جنوب ماه بسازد؟
طبق گزارشها، دلیل اصلی انتخاب قطب جنوب ماه، ویژگیهای جغرافیایی منحصربهفرد این منطقه است. در دهانههای عمیق و همیشه تاریک این بخش از ماه، ذخایر قابلتوجهی از یخ آب وجود دارد. دانشمندان باور دارند حدود ۲۰ درصد از مواد سطحی موجود در برخی از این دهانهها را یخ تشکیل میدهد.
وجود چنین منبع عظیمی از آب اهمیت فوقالعادهای برای مأموریتهای فضایی دارد. آب فقط برای نوشیدن استفاده نمیشود، بلکه میتوان آن را به اکسیژن برای تنفس و حتی سوخت موشک تبدیل کرد. اگر ناسا بتواند از منابع محلی ماه استفاده کند، نیاز به ارسال مداوم تجهیزات و منابع از زمین به میزان زیادی کاهش پیدا میکند و هزینه مأموریتها نیز بسیار کمتر خواهد شد.
از سوی دیگر، دیوارههای مرتفع دهانههای قطب جنوب ماه تقریباً بهطور مداوم در معرض نور خورشید قرار دارند. این موضوع برای تولید انرژی خورشیدی بسیار حیاتی است. در محیط خشن ماه که شبهای آن میتوانند هفتهها طول بکشند، دسترسی مداوم به نور خورشید یک مزیت استراتژیک بسیار بزرگ محسوب میشود.
ناسا توضیح داده که گستردگی بسیار زیاد این پایگاه قمری صرفاً یک انتخاب تجملی یا نمایشی نیست، بلکه از نیازهای عملی ناشی میشود. هیچ نقطه واحدی روی ماه وجود ندارد که همزمان تمام نیازهای مربوط به سکونت انسان، تحقیقات علمی و تولید انرژی را برآورده کند. به همین دلیل، پایگاه آینده احتمالاً از چندین بخش مختلف تشکیل خواهد شد که در نقاط گوناگون قطب جنوب ماه پراکنده هستند.
برای آمادهسازی این پروژه عظیم، ناسا قصد دارد از پهپادهای کوچکی به نام MoonFall استفاده کند. این پهپادها قرار است در سال ۲۰۲۸ همراه با فرودگری از شرکت Firefly Aerospace به ماه ارسال شوند. قرارداد مربوط به این مأموریت حدود ۷۵ میلیون دلار ارزش دارد.
وظیفه اصلی پهپادهای MoonFall بررسی منطقه، نقشهبرداری از سطح ماه و مشخص کردن محدوده نهایی پایگاه است. این پهپادها میتوانند بهصورت پرشی روی سطح ماه حرکت کنند و اطلاعات دقیقی درباره زمین، میزان یخ موجود و شرایط محیطی جمعآوری کنند.
علاوه بر این، ناسا قراردادهای بزرگی نیز برای توسعه خودروهای مخصوص حرکت روی سطح ماه امضا کرده است. شرکت AstroLab قراردادی به ارزش ۲۱۹ میلیون دلار دریافت کرده و شرکت Lunar Outpost نیز قراردادی به ارزش ۲۲۰ میلیون دلار به دست آورده است.
این خودروهای قمری قرار است فضانوردان را در سطح ماه جابهجا کنند و امکان انجام مأموریتهای طولانیتر را فراهم سازند. ناسا اعلام کرده حداقل یکی از این ماهنوردها پیش از فرود سرنشیندار مأموریت Artemis ۴ در اواخر سال ۲۰۲۸ به سطح ماه خواهد رسید.
کل پروژه ساخت پایگاه ماه در سه مرحله اجرا خواهد شد. هدف نهایی ناسا این است که تا سال ۲۰۳۲ حضور نیمهدائمی انسان روی ماه را امکانپذیر کند. این یعنی فضانوردان بتوانند برای مدتهای طولانی در ماه زندگی و کار کنند؛ موضوعی که تا چند سال پیش بیشتر شبیه داستانهای علمیتخیلی بود.
پایگاه آینده ماه احتمالاً شامل بخشهای مختلفی مانند محل سکونت فضانوردان، آزمایشگاههای علمی، ایستگاههای تولید انرژی، سامانههای استخراج آب و مراکز ارتباطی خواهد بود. ناسا همچنین امیدوار است این پروژه زمینه را برای مأموریتهای آینده به سیاره Mars فراهم کند.
در واقع، بسیاری از کارشناسان معتقدند ماه میتواند به سکوی آزمایشی مهمی برای سفرهای انسانی به مریخ تبدیل شود. شرایط سخت ماه به دانشمندان اجازه میدهد فناوریهای لازم برای اقامت طولانیمدت در فضا را آزمایش کنند.
این پروژه همچنین اهمیت سیاسی و اقتصادی بزرگی دارد. در سالهای اخیر رقابت فضایی میان قدرتهای جهانی دوباره شدت گرفته و کشورهایی مانند چین نیز برنامههای گستردهای برای حضور در ماه دارند. به همین دلیل، ناسا و دولت آمریکا میخواهند نقش پیشتاز خود را در اکتشافات فضایی حفظ کنند.
البته ساخت یک پایگاه دائمی روی ماه با چالشهای بسیار بزرگی همراه است. دمای شدید، تشعشعات فضایی، کمبود هوا و دشواری انتقال تجهیزات از جمله مهمترین مشکلاتی هستند که مهندسان باید بر آنها غلبه کنند. اما ناسا معتقد است پیشرفت فناوری در سالهای اخیر این هدف را بیش از هر زمان دیگری دستیافتنی کرده است.
در نهایت، برنامه جدید ناسا نشان میدهد که رؤیای زندگی انسان در خارج از زمین دیگر فقط یک ایده علمیتخیلی نیست. اگر همهچیز طبق برنامه پیش برود، دهه ۲۰۳۰ میتواند آغاز دورانی باشد که انسان نهتنها به ماه سفر میکند، بلکه واقعاً در آن زندگی خواهد کرد.
