نزدیکترین ستاره به خورشید، پروکسیما قنطورس است که حدود ۴.۲ سال نوری با ما فاصله دارد. اما این وضعیت همیشه همینطور نبوده، چون همه ستارهها در کهکشان در حال حرکت هستند. مشاهدات نشان میدهد که حدود ۲.۵ میلیون سال پیش، ستارهای از نزدیکی منظومه شمسی عبور کرده که این عبور ممکن است هنوز هم اثراتی قابل مشاهده داشته باشد.
دادههای رصدخانه Gaia آژانس فضایی اروپا (ESA) که دقیقترین نقشه کهکشان راه شیری را تهیه کرده، نشان میدهد که ستارهای به نام HD ۷۹۷۷ در فاصلهای حدود ۴٬۰۰۰ تا ۲۵٬۰۰۰ واحد نجومی (AU) از خورشید عبور کرده است. (هر واحد نجومی برابر فاصله زمین تا خورشید است.)
اکنون یک تیم پژوهشی پیشنهاد داده که با بررسی مدار دنبالهدارهای جدید، این ستاره در فاصله ۶٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ واحد نجومی از خورشید عبور کرده است؛ یعنی حدود ۳۵ تا ۵۸ روز نوری فاصله، که در مقیاس کیهانی بسیار نزدیک محسوب میشود. این عبور ممکن است باعث ایجاد یک «بارش دنبالهدار» جدید شده باشد.
دنبالهدارهای بلندپریود (Long-period comets) اجرامی هستند که مدارهایی با دورههای بسیار طولانی، حتی در حد میلیونها سال دارند و معمولاً از ناحیهای دوردست به نام ابر اورت میآیند. این اجرام تحت تأثیر گرانش کلی صفحه کهکشان راه شیری قرار دارند، اما یک عبور نزدیک ستارهای میتواند آنها را به سمت منظومه شمسی داخلی هل دهد و مسیرشان را تغییر دهد. به این دنبالهدارها «دنبالهدارهای جدید» گفته میشود، چون برای اولین بار وارد بخش داخلی منظومه شمسی میشوند.
ناتان کیب، دانشمند ارشد مؤسسه Planetary Science Institute، در بیانیهای گفته است:
«توزیع مدار دنبالهدارها نشان میدهد ما در دورهای غیرعادی زندگی میکنیم که در آن HD ۷۹۷۷ نقش اصلی را در تولید دنبالهدارهای جدید داشته، نه میدان گرانشی بزرگتر کهکشان راه شیری که معمولاً این نقش را دارد.»
او اضافه کرده:
«این همچنین میتواند به این معنی باشد که ما در مراحل پایانی یک بارش دنبالهدار نسبتاً نادر و قدرتمند زندگی میکنیم.»
اما یک پیچیدگی وجود دارد. کیب و همکارش شان ریموند از دانشگاه بوردو با انجام شبیهسازیها بررسی کردند که این عبور ستاره چه اثری باید روی جمعیت دنبالهدارها میگذاشت و چه توزیعی باید مشاهده میشد. نتیجه این بود که اگرچه دادههای واقعی با ایده یک اختلال ستارهای همخوانی دارند، اما مدارهای شبیهسازیشده دنبالهدارها با دادههای واقعی تطابق کامل ندارند.
ریموند گفته است:
«مثل بسیاری از کارهای شبیهسازی دنبالهدارهای بلندپریود، ما هم میبینیم که اندازه مدارها با توزیع مشاهدهشده تطابق خوبی ندارد. ممکن است فیزیک مهمی را در شبیهسازیها در نظر نگرفته باشیم و شاید همین باعث برداشت اشتباه از دادهها شده باشد.»
به گفته پژوهشگران، ممکن است منظومه شمسی پیچیدهتر از چیزی باشد که فکر میکردیم و عواملی مثل جتهای دنبالهدار نیز نقش مهمتری داشته باشند. شاید هم ترکیبی از چند عامل دخیل باشد.
با وجود این ابهام، این فرضیه بهزودی قابل آزمایش خواهد بود. کیب گفته است:
«نکته جالب پیشبینی ما این است که بهزودی قابل بررسی خواهد بود. دادههای جدید مأموریت Gaia هنوز در حال انتشار است و طی ۶ تا ۱۲ ماه آینده میتواند حرکت HD ۷۹۷۷ را دقیقتر مشخص کند و نشان دهد که آیا ما درست میگوییم یا نه.»
این پژوهش در نشست بخش دینامیک نجومی انجمن نجوم آمریکا ارائه شده است.
