سلامت دهان و دندان شما میتواند بیش از آنچه فکر میکنید، درباره سلامت کلی بدن شما بگوید. تحقیقات جدید نشان میدهد که بیماریهای لثه، بهویژه پریودنتیت (التهاب شدید لثه)، ممکن است با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط باشند.
یک بررسی جامع که بیش از ۳۰۰ هزار نفر را مورد مطالعه قرار داده و در مجله The Lancet Public Health منتشر شده است، ارتباطی بین پریودنتیت و احتمال بالاتر تشخیص دیابت نوع ۲ در آینده یافته است. این رابطه دوطرفه است؛ یعنی دیابت نیز میتواند خطر ابتلا به بیماریهای لثه و از دست دادن دندان را افزایش دهد.
نتایج این تحقیقات نشان میدهد که سلامت دهان و سلامت متابولیک ممکن است ارتباط تنگاتنگتری نسبت به تصورات قبلی داشته باشند. پریودنتیت، شکلی جدی از بیماری لثه است که در آن التهاب مزمن به بافتها و استخوانهای نگهدارنده دندان آسیب میرساند. علائم آن شامل تورم و خونریزی لثه، لق شدن دندانها و در نهایت از دست دادن دندان است.
یک تیم بینالمللی به رهبری دکتر ژوآو بوتلهو، متخصص پریودنتیت، ۲۸ مطالعه طولی را از ۱۶ کشور بررسی کردند تا رابطه بین پریودنتیت و دیابت را روشن کنند. این مطالعات به محققان اجازه دادند تا تشخیص دهند کدام بیماری ابتدا ظاهر شده و پیامدهای بعدی چه بوده است.
در شش مطالعه که حدود ۲۹ هزار شرکتکننده را بین ۵ تا ۲۰ سال دنبال کردند، افرادی که در ابتدای مطالعه پریودنتیت داشتند، ۱۸ تا ۲۵ درصد بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار گرفتند. از دست دادن کامل دندان نیز یک هشدار محسوب میشد؛ افرادی که تمام دندانهای خود را از دست داده بودند، ۳۰ درصد بیشتر در معرض تشخیص دیابت نوع ۲ بودند.
الگوی معکوس نیز مشاهده شد: افرادی که با دیابت مطالعه را آغاز کردند، احتمال بیشتری داشت که در آینده به پریودنتیت مبتلا شده و دندانهای خود را از دست بدهند، هرچند شواهد در این جهت کمتر قطعی بود.
دکتر فرناندو والنتییم بیتنکورت، یکی از نویسندگان ارشد این مطالعه و اپیدمیولوژیست دهان و دندان، میگوید که دیگر نمیتوان سلامت دهان و دیابت را دو حوزه مجزا در نظر گرفت.
چندین توضیح منطقی برای این رابطه دوطرفه وجود دارد. پریودنتیت باعث التهاب مداوم در دهان میشود. باکتریها و مولکولهای التهابی میتوانند از طریق بافت آسیبدیده لثه وارد جریان خون شده و به التهاب در سایر نقاط بدن کمک کنند. این موضوع میتواند در پاسخ بدن به انسولین، هورمونی که به انتقال گلوکز از خون به سلولها کمک میکند، اختلال ایجاد کند. مقاومت به انسولین یکی از ویژگیهای اصلی دیابت نوع ۲ است.
از سوی دیگر، قند خون بالا و مداوم میتواند روند بهبودی را کند کرده و توانایی بدن برای مبارزه با عفونت را تضعیف کند، که این امر افراد مبتلا به دیابت را در برابر بیماریهای لثه آسیبپذیرتر میسازد. به عنوان مثال، مطالعهای در سال ۲۰۲۵ که در مجله Dentistry Journal منتشر شد، نشان داد که افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ جریان بزاق کمتری داشته و شیوع پوسیدگی شدید دندان در آنها بیشتر از افراد بدون دیابت بوده است.
با این حال، این مطالعات مشاهدهای نمیتوانند رابطه علت و معلولی قطعی را در هیچ جهتی اثبات کنند. استحکام این ارتباط در مطالعات مختلف متفاوت بوده و روشهای تشخیص پریودنتیت نیز همیشه یکسان نبوده است.
محققان همچنین نتوانستند مطالعه مناسبی برای بررسی رابطه بین دیابت و سرطان دهان پیدا کنند.
با وجود این، ترتیب زمانی وقوع بیماریها این ایده را تقویت میکند که مراقبتهای دندانی و بهداشتی عمومی نباید کاملاً از هم جدا در نظر گرفته شوند. دیابت تقریباً ۸۳۰ میلیون نفر در سراسر جهان در سال ۲۰۲۲ نفر را تحت تأثیر قرار میدهد، در حالی که بیماریهای دهان و دندان تخمین زده میشود ۳.۷ میلیارد نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار دهند.
علیرغم بار عظیم هر دو بیماری، سلامت دهان و دندان به طور معمول در استراتژیهای پیشگیری و مدیریت دیابت گنجانده نشده است.
این یافتهها این احتمال را مطرح میکنند که دندانپزشکان بتوانند به شناسایی بیمارانی که ممکن است از غربالگری دیابت سود ببرند، کمک کنند. همچنین، افراد مبتلا به دیابت میتوانند ارزیابیهای منظمتری از سلامت دهان و دندان دریافت کنند. دستورالعملهای بالینی CDC نیز اشاره دارد که متخصصان دندانپزشکی میتوانند بیماران در معرض خطر دیابت را شناسایی کرده و آنها را برای تشخیص به مراکز مراقبتهای اولیه ارجاع دهند.
بیتنکورت میگوید که ادغام نزدیکتر مراقبتهای بهداشت دهان و دندان و دیابت میتواند به بهبود درمان، تقویت پیشگیری، تشویق همکاری بین متخصصان سلامت و افزایش کارایی سیستمهای بهداشتی منجر شود.
در حال حاضر، بیماری لثه نباید به عنوان تنها نشانه تشخیص دیابت تلقی شود. اما لثههای قرمز، متورم، تحلیل رفته یا خونریزیدهنده، بهویژه در صورت وجود عوامل خطر دیابت، ارزش بحث با متخصص دندانپزشکی را دارند.
دهان ممکن است پیشبینیکننده کاملاً واضحی از سلامت آینده نباشد، اما میتواند سرنخهایی ارائه دهد که نادیده گرفتن آنها دشوار است. این مطالعه در The Lancet Public Health منتشر شد.
