یک روش درمانی رایج که برای پاکسازی چربیهای اضافی خون بیماران قلبی استفاده میشود، ممکن است کاربرد شگفتانگیز دیگری نیز داشته باشد: به دام انداختن آلایندههای سمّی پایدار و ذرات میکروپلاستیک.
این روش که با نام آفرزیس درمانی شناخته میشود، خون بیمار را از طریق یک دستگاه عبور میدهد، مواد هدف را فیلتر کرده و سپس خون تصفیه شده را به بدن بازمیگرداند. این فرآیند در اصل برای حذف آلایندههای محیطی طراحی نشده بود و پزشکان معمولاً از آن در موارد حاد استفاده میکنند که داروهای معمولی توانایی کاهش کافی کلسترول یا چربیهای مرتبط با بیماریهای قلبی را ندارند.
با این حال، هنگامی که محققان در آلمان نمونههای خون بیماران را قبل و بعد از این روش بررسی کردند، متوجه کاهش سطوح برخی مواد شیمیایی مصنوعی شدند. نتایج اولیه همچنین نشان داد که این فیلترها ممکن است قادر به حفظ برخی از ذرات میکروپلاستیک نیز باشند. مواد شیمیایی بررسیشده در مطالعه سلامت مغز، شامل مواد معروف به مواد پر- و پلیپلوفلوئوروآلکیل یا همان PFAS هستند که در بسیاری از محصولات نظیر ظروف نچسب، پارچههای ضدآب و برخی بستهبندیهای مواد غذایی کاربرد دارند.
از آنجایی که برخی از انواع PFAS سالها در محیط زیست و بدن انسان باقی میمانند، به آنها عنوان «مواد شیمیایی جاودانه» دادهاند. انسانها از طریق آب و غذای آلوده، محصولات مصرفی و حتی گرد و غبار خانگی در معرض این مواد قرار میگیرند. شارلوت استینباک، متخصص غدد درونریز مولکولی از دانشگاه فناوری درسدن، میگوید که این کشف کاملاً غیرمنتظره بوده است، زیرا PFAS و میکروپلاستیکها از نظر شیمیایی با لیپوپروتئینها تفاوت دارند و هدف اصلی این درمان نبودهاند.
محققان در این تحقیق ۱۴ بیمار را که تحت روش فیلتراسیون مضاعف پلاسما قرار داشتند، مورد بررسی قرار دادند. در این فرآیند، سلولهای خونی از پلاسما جدا شده و پلاسما از فیلتر دوم عبور میکند تا ذرات بزرگتری مانند لیپوپروتئینها را نگه دارد. بلافاصله پس از انجام این روش، غلظت برخی از انواع این مواد شیمیایی در خون بیماران تا ۲۵ درصد کاهش یافت.
آزمایشگاه دیگری با استفاده از روشی متفاوت، کاهش میانگین ۴۳.۵ تا ۷۵.۸ درصدی را در پنج نوع PFAS گزارش کرد. با این حال، به دلیل کوچک بودن جامعه آماری و تفاوت روشها، این نتایج به طور مستقیم قابل مقایسه نیستند. پژوهشگران این فرضیه را مطرح میکنند که این آلایندههای محیطی یا به طور مستقیم توسط فیلترها جذب میشوند و یا با پروتئینهای خون پیوند تشکیل میدهند.
یافتههای مربوط به میکروپلاستیکها پیچیدهتر و با تناقضاتی همراه بود. در حالی که سطوح پلیاتیلن در تمام چهار بیمار بررسیشده کاهش یافت، پلیوینیل کلراید تنها در سه نفر نزول نشان داد. با این وجود، پژوهشگران بارها توانستند ذرات میکروپلاستیک را در مواد شستشوی حاصل از فیلترهای استفادهشده پیدا کنند که نشان میدهد این تجهیزات واقعاً ذرات را از جریان خون خارج میکنند.
با این همه، شواهد فعلی از آفرزیس به عنوان راهکاری برای «سمزدایی» میکروپلاستیکها پشتیبانی نمیکند. این روش یک مداخله پزشکی تخصصی است و مطالعهای جداگانه در سال ۲۰۲۶ که در مجله آفرزیس بالینی منتشر شد نشان داد لولههای پلاستیکی خود دستگاه نیز گاهی میتوانند ذراتی را به خون آزاد کنند. یافتههای این پژوهش که در سلامت مغز چاپ شده است، چشماندازهای جدیدی را پیش روی دانشمندان میگذارد اما به تحقیقات کنترلشده بزرگتری نیاز دارد.
