وب وگا: کاوش در دنیای سیارات

برای ناظران آسمان شمالی، وگا منظره ای آشنا در آسمان تابستان است.

کمربند بزرگ در سیستم Vega

توسط مونا علی اکبرخان افجه ۶ آبان ۱۴۰۳ ساعت ۱۰:۰۰

4 دقیقه مطالعه

در سال ۱۳۹۱، ستاره‌شناسان حلقه‌ای بزرگ از بقایای سنگی را اطراف وگا، یکی از درخشان‌ترین ستاره‌های آسمان، کشف کردند. این دستاورد موجب شد که به امکان وجود سیارات در این منطقه بیش از پیش توجه شود. از همین رو، تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) برای بررسی این ستاره به کار گرفته شد. این تلسکوپ حساسیتی ده برابر بیشتر از تلسکوپ‌های زمینی دارد؛ اما باوجود این توانایی، هیچ سیاره‌ای در اطراف وگا مشاهده نشد.

وگا در صورت فلکی لیرا

وگا در صورت فلکی لیرا قرار دارد و به همراه ستاره‌های آلتایر و دنب، مثلث تابستانی را تشکیل می‌دهد. این ستاره تنها ۲۵ سال نوری از زمین فاصله دارد که در مقیاس‌های نجومی فاصله‌ای نزدیک به حساب می‌آید. وگا با دمای سطحی حدود ۹۶۰۰ درجه، یک ستاره آبی/سفید است و حدود ۲.۱ برابر خورشید قطر دارد.

ISS sunset near Vega TR edited 1 — مسیر ISS در نزدیکی Vega در Lyra، عبور از نور خورشید به سایه زمین، تغییر رنگ از سفید به قرمز. اعتبار: باب کینگ

در مطالعه‌ای جدید، تلسکوپ فضایی جیمز وب برای بررسی بیشتر این ستاره مورد استفاده قرار گرفت. این تلسکوپ در نقطه‌ای خاص در فضا، در فاصله حدود ۱.۵ میلیون کیلومتر از زمین، به دور خورشید می‌چرخد و با کمک ابزارهای پیشرفته‌ای چون NIRCam و MIRI به مطالعه اسرار وگا می‌پردازد.

نقش دوربین مادون قرمز در بررسی وگا

یکی از یافته‌های جالب در اطراف وگا، حلقه‌ای از غبار سرد است که نخستین بار توسط ماهواره فروسرخ IRAS شناسایی شد. این حلقه می‌تواند شباهت زیادی به کمربند کویپر در منظومه شمسی ما داشته باشد و نشان‌دهنده بقایای شکل‌گیری سیاره‌ای باشد.

JWST MIRI — MIRI، دوربین مادون قرمز میانی JWST، در حال آزمایش در اتاق‌های تمیز آزمایشگاه STFC رادرفورد اپلتون.

در تحقیق جدید، ستاره‌شناسان به رهبری چارلز بیچمن از موسسه علوم سیاره فراخورشیدی ناسا، تلاش کردند سیاراتی را در حلقه‌های بقایای اطراف وگا شناسایی کنند. آنها با استفاده از داده‌های NIRCam و MIRI سه منبع احتمالی را مورد بررسی قرار دادند. اما در نهایت، هیچ نشانه‌ای از سیارات در این منطقه یافت نشد و به نظر می‌رسد که این ستاره تنها و بدون هیچ سیستم سیاره‌ای باشد.

نتیجه‌گیری

با وجود فناوری‌های پیشرفته و توانایی‌های بالا، تلسکوپ جیمز وب تاکنون موفق به کشف هیچ سیاره‌ای در اطراف ستاره وگا نشده است. این موضوع ممکن است به دلیل خصوصیات خاص این ستاره و میدان زباله‌های اطراف آن باشد. شاید تحقیقات آینده با ابزارهای دقیق‌تر این نتیجه‌گیری را تغییر دهد، اما تا آن زمان، وگا به‌عنوان ستاره‌ای تنها در آسمان می‌درخشد.