به لطف James Webb Space Telescope، اخترشناسان موفق شدهاند یک سیاره فراخورشیدی جدید را در فاصله حدود ۳۵ سال نوری از زمین کشف کنند؛ کشفی که میتواند راه را برای شناسایی دنیاهای ناشناخته بیشتری در سراسر کیهان باز کند، بهویژه با کمک نسل جدید تلسکوپهای فضایی و ابزارهای پیشرفته نجومی.
مطالعه جهان و جستوجوی سیارات جدید، یکی از مهمترین حوزههای پژوهشی در اخترشناسی مدرن محسوب میشود. دانشمندان با استفاده از تلسکوپها و ماهوارههای پیشرفته تلاش میکنند سیاراتی را پیدا کنند که خارج از منظومه شمسی قرار دارند و ویژگیهای متفاوت یا حتی مشابه زمین دارند. این جستوجوها نهتنها به درک بهتر ساختار جهان کمک میکند، بلکه میتواند سرنخهایی درباره شکلگیری سیارات، تکامل منظومهها و حتی احتمال وجود حیات در جهان ارائه دهد.
در سالهای اخیر ابزارهای متعددی در این زمینه نقش مهمی ایفا کردهاند. برای مثال، ماهواره Transiting Exoplanet Survey Satellite که بیشتر با نام TESS شناخته میشود، اخیراً موفق شده بود یک ابرزمین سنگی را در منظومهای دیگر شناسایی کند. این کشف بار دیگر نشان داد که فناوریهای فضایی مدرن تا چه اندازه توانایی کشف دنیاهای دوردست را دارند.
اما اکنون گروهی از اخترشناسان در مطالعهای که در مجله علمی Nature Astronomy منتشر شده، از کشف سیارهای بسیار متفاوت و عجیب خبر دادهاند. این سیاره فراخورشیدی که L 98-59 d نام دارد، بخشی از یک سامانه ستارهای است که شامل چهار سیاره فراخورشیدی دیگر نیز میشود و در فاصله تقریباً ۳۵ سال نوری از زمین قرار گرفته است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، شعاع این سیاره حدود ۱.۶ برابر شعاع زمین است. با این حال، تراکم یا چگالی آن کمتر از چیزی است که دانشمندان انتظار داشتند. همین موضوع باعث شد اخترشناسان فرضیههای مختلفی درباره ساختار داخلی و ترکیب این جهان اسرارآمیز مطرح کنند.
در ابتدا پژوهشگران تصور میکردند که این سیاره دارای جو بسیار ضخیم و هستهای سنگی اما کوچک است. تراکم پایین آن نشان میداد که احتمالاً بخش زیادی از ساختار آن را مواد سبکتر یا لایههای عظیم گازی تشکیل دادهاند. اما برای درک دقیقتر ماهیت واقعی این سیاره، دانشمندان تصمیم گرفتند از تواناییهای فوقالعاده تلسکوپ جیمز وب استفاده کنند.
تلسکوپ فضایی جیمز وب که یکی از پیشرفتهترین ابزارهای علمی ساختهشده توسط بشر محسوب میشود، قابلیت مشاهده جزئیات بسیار دقیق از سیارات دوردست و تحلیل ترکیبات جوی آنها را دارد. این تلسکوپ با استفاده از ابزارهای فروسرخ پیشرفته خود میتواند اطلاعاتی را ثبت کند که پیشتر دستیابی به آنها تقریباً غیرممکن بود.
پس از بررسیهای دقیق، نتایج پژوهش نشان داد که L 98-59 d واقعاً جهانی کاملاً منحصربهفرد است. این سیاره دارای جوی بسیار متراکم و ضخیم است که سطح آن را پوشانده و در زیر این جو، اقیانوسی عظیم از ماگما یا سنگ مذاب قرار دارد.
این کشف بسیار شگفتانگیز است، زیرا دانشمندان معتقدند جو این سیاره نهتنها سطح آن را پوشانده، بلکه احتمالاً نقش مستقیمی در شکلگیری این اقیانوس ماگمایی داشته است. به بیان دیگر، تعامل شدید میان جو فوقالعاده متراکم و دمای بالای سیاره باعث شده بخش بزرگی از سطح آن به حالت مذاب باقی بماند.
وجود اقیانوسهای ماگما در برخی سیارات پدیدهای شناختهشده است، اما ترکیب یک جو بسیار ضخیم با چنین ساختاری میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه تکامل سیارات سنگی ارائه دهد. این نوع جهانها میتوانند نمایی از مراحل اولیه شکلگیری سیارات یا شرایط بسیار افراطی در منظومههای دیگر باشند.
هرچند هنوز رازهای زیادی درباره L 98-59 d ناشناخته باقی ماندهاند، اما اخترشناسان باور دارند که چنین دنیاهایی احتمالاً در بخشهای مختلف کهکشان فراوان هستند. کشف این سیاره میتواند آغازگر موج جدیدی از مطالعات درباره سیارات سنگی با جوهای غیرعادی و شرایط سطحی بسیار شدید باشد.
دانشمندان معتقدند پیشرفت فناوریهای فضایی در سالهای آینده امکان کشف تعداد بسیار بیشتری از این جهانهای عجیب را فراهم خواهد کرد. یکی از مهمترین ابزارهایی که میتواند در این زمینه نقش کلیدی داشته باشد، تلسکوپ فضایی PLATO است که قرار است بهزودی پرتاب شود.
ماموریت PLATO که توسط European Space Agency توسعه یافته، با هدف جستوجوی سیارات سنگی و مطالعه دقیق ستارهها طراحی شده است. این تلسکوپ میتواند سیارات فراخورشیدی جدیدی را در سراسر جهان شناسایی کند و اطلاعات دقیقتری درباره اندازه، جرم، ساختار و شرایط جوی آنها ارائه دهد.
کشف سیاراتی مانند L 98-59 d اهمیت زیادی برای علم اخترشناسی دارد، زیرا به دانشمندان کمک میکند مدلهای فعلی مربوط به شکلگیری و تحول سیارات را بازبینی و اصلاح کنند. هر سیاره جدیدی که کشف میشود، در واقع بخشی از پازل بزرگ شناخت جهان را کاملتر میکند.
از سوی دیگر، مطالعه این جهانهای افراطی میتواند درک ما را از زمین نیز افزایش دهد. مقایسه شرایط سیارات مختلف با سیاره خودمان، به دانشمندان کمک میکند بفهمند چه عواملی باعث شده زمین به محیطی مناسب برای شکلگیری حیات تبدیل شود، در حالی که بسیاری از دنیاهای دیگر شرایطی کاملاً متفاوت و حتی جهنمی دارند.
در مجموع، کشف L 98-59 d توسط تلسکوپ جیمز وب نشاندهنده آغاز فصل تازهای در مطالعه سیارات فراخورشیدی است. این کشف نهتنها قدرت فناوریهای فضایی مدرن را نشان میدهد، بلکه امیدها برای شناسایی دنیاهای ناشناخته و عجیب بیشتری در آینده را نیز افزایش داده است. با ورود تلسکوپهای پیشرفتهتر در سالهای آینده، احتمالاً بشر بهزودی با شگفتیهای بسیار بیشتری در اعماق کیهان روبهرو خواهد شد.
