ستارههای درخشان در آسمان همیشه همراه ما بودهاند و با پیشرفتهای اخیر در علم نجوم، اکنون میتوانیم به یک معمای وجودی مهم بپردازیم: آیا این ستارهها بر موجودات بیگانه میتابند؟
جستجو برای یافتن جهانهای قابل سکونت به دو معیار اصلی بستگی دارد: پیدا کردن سیاراتی که از نظر ترکیب شبیه زمین باشند و در منطقه قابل سکونت ستاره خود قرار داشته باشند، جایی که آب مایع میتواند وجود داشته باشد.
اخترشناسان بیش از ۲۰ سال است که جو سیارات فراخورشیدی را شناسایی میکنند. اما تا کنون، این سیارات بیشتر در اندازههای بزرگ و گازدار و با تابش شدید بودهاند که به نوعی شبیه به سیارات غیرعادی مشتری هستند.
اما اکنون، اخترشناسان برای اولین بار جوی را در یک “سوپر زمین” به نام LHS ۱۱۴۰ b شناسایی کردهاند که به طور گستردهای مورد مطالعه قرار گرفته است و ممکن است قابل سکونت باشد.
این کشف نشاندهنده اولین باری است که کسی جوی را بر روی یک سیاره سنگی در منطقه قابل سکونت ستارهای دیگر یافته است. LHS ۱۱۴۰ b بیش از پنج برابر جرم زمین و ۱.۷ برابر شعاع آن اندازهگیری شده است که با ترکیب سنگی و کمچگالی مانند جوی نازک و شاید مقداری آب سازگار است.
این سیاره همچنین یک هدف اصلی است زیرا بخشی از سیستمی است که تنها حدود ۵۰ سال نوری فاصله دارد و به دور یک ستاره کوتوله قرمز میچرخد که حدود یکپنجم جرم و اندازه خورشید ما و به طور قابل توجهی خنکتر است.
به گفته یکی از محققان، دو دهه پیش ما به این فکر میکردیم که آیا سیارات مشابه زمین وجود دارند یا خیر. سپس متوجه شدیم که آنها رایج هستند و برخی در منطقه قابل سکونت قرار دارند. سوال بعدی این بود که آیا هیچکدام از آنها توانستهاند جوی را حفظ کنند. اکنون میدانیم که حداقل یکی از آنها این کار را کرده است.
به تازگی، محققان با استفاده از طیفسنج WINERED در رصدخانه لاس کامپاناس در صحرای آتاکامای شیلی، LHS ۱۱۴۰ b و سیاره خواهرش را در یک شب سپتامبر ۲۰۲۴ که هر دو بدن در مقابل ستاره خود عبور کردند، مشاهده کردند.
محققان دریافتند که LHS ۱۱۴۰ b (اما نه خواهرش) نشانههایی از یک جو هلیومی نشان میدهد که با سرعتی معادل صدها هزار کیلوگرم در ثانیه به فضا میگریزد. این خروجی به دمایی بیش از ۴۷۰۰ درجه سلسیوس (۸۵۰۰ درجه فارنهایت) توسط تابش ستارهای گرم شده است و احتمالاً تحت تأثیر بادهای ستارهای یا تعاملات مغناطیسی بین سیاره و ستاره قرار دارد.
به طرز شگفتانگیزی، LHS ۱۱۴۰ b این جو را برای بیش از ۳ میلیارد سال حفظ کرده است، با وجود شهرت خشن ستارههای کوتوله قرمز. این سیاره ۴۲ درصد از انرژی دریافتی از ستارهاش را دریافت میکند که زمین از خورشید دریافت میکند. بنابراین، حتی اگر در طول تاریخ خود سطوح بالاتری از تابش X و UV را تجربه کرده باشد، همچنان مقداری هلیوم را که احتمالاً در زمان شکلگیری جمعآوری کرده، حفظ کرده است.
مدلهای محققان نشان میدهد که حتی با سطوح بالاتر تابش در گذشته، این سیاره به اندازه کافی دور از ستارهاش قرار دارد که انتظار میرود بخش زیادی از هلیوم اولیه خود را حفظ کند. بنابراین، اکنون تمرکز بر روی شناسایی ویژگیهای دیگر این سیاره جذاب است تا مشخص شود آیا اقیانوسها یا ویژگیهای دیگر مناسب برای زندگی دارد یا خیر.
این کشف همچنین نشان میدهد که تلسکوپهای زمینی میتوانند به اندازه تلسکوپ فضایی جیمز وب در شناسایی جوهای بیگانه مؤثر باشند. این کشف میتواند آغاز یک سری مشاهدات بیشتر باشد که به درک ما از سیارات قابل سکونت کمک خواهد کرد.
