یک پژوهش جدید فرضیه جالبی را مطرح کرده است: شاید حیات در اقیانوس زیرسطحی قمر اروپا، یکی از قمرهای سیاره مشتری، وجود داشته باشد و حتی ممکن است منشأ آن خود زمین باشد.
آیا حیات از زمین به اروپا منتقل شده است؟
درباره منشأ حیات روی زمین نظریههای مختلفی وجود دارد. یکی از پذیرفتهشدهترین فرضیهها این است که حیات میلیاردها سال پیش در اطراف چشمههای گرمابی اعماق اقیانوسها شکل گرفته است. اما همه دانشمندان معتقد نیستند که زمین تنها خاستگاه حیات بوده باشد.
یکی از فرضیههای شناختهشده در این زمینه، «پاناسپرمیا» (Panspermia) است؛ ایدهای که میگوید حیات یا میکروارگانیسمهای اولیه میتوانند توسط سیارکها، دنبالهدارها یا ذرات غبار کیهانی در سراسر منظومه شمسی یا حتی کهکشان جابهجا شوند.
دانشمندان میدانند که سیارکها و دنبالهدارها حاوی مواد اولیه لازم برای شکلگیری حیات هستند و گاهی این مواد را از طریق برخورد به سیارات منتقل میکنند. اما فرضیه پاناسپرمیا یک گام فراتر میرود و پیشنهاد میکند که خود میکروبها نیز ممکن است چنین سفرهایی را پشت سر بگذارند.
پژوهش جدید چه میگوید؟
در مطالعهای جدید، Zaza Osmanov از دانشگاه آزاد تفلیس در گرجستان تلاش کرده است محاسبه کند که زمین در طول تاریخ خود چه مقدار غبار حاوی باکتری را به فضا پرتاب کرده و چه بخشی از آن ممکن است به قمر اروپا رسیده باشد.
پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که ذرات غبار موجود در لایههای بالایی جو زمین میتوانند در اثر برخورد با ذرات غبار کیهانی به سرعت فرار از گرانش زمین دست پیدا کنند و وارد فضای بینسیارهای شوند.
عثمانوف این ایده را یک گام جلوتر برد و پرسید: اگر چنین انتقالی واقعاً رخ دهد، آیا زمین میتواند جهانهای دیگر را نیز با حیات «بذرپاشی» کرده باشد؟
او در مقاله خود مینویسد:
«حیات دستکم ۳.۵۵ میلیارد سال پیش روی زمین وجود داشته است. این بدان معناست که زمین طی این مدت ذرات حامل حیات را به فضای اطراف خود فرستاده است. بنابراین اگر در نقاط دیگری از منظومه شمسی شرایط مناسب وجود داشته باشد و این ذرات بتوانند به آنجا برسند، انتقال حیات از زمین امری محتمل به نظر میرسد.»
چرا اروپا؟
Europa بهطور تصادفی انتخاب نشده است. این قمر یکی از امیدوارکنندهترین مکانها برای جستجوی حیات در منظومه شمسی به شمار میرود.
دانشمندان معتقدند زیر پوسته ضخیم یخی اروپا یک اقیانوس عظیم آب مایع وجود دارد که ممکن است شرایط مناسبی برای حیات فراهم کرده باشد.
عثمانوف در محاسبات خود تنها ذرات غباری را در نظر گرفت که:
- به اندازه کافی بزرگ باشند تا باکتریها را در خود جای دهند.
- هنگام پرتاب و سفر فضایی آنقدر گرم نشوند که میکروارگانیسمها از بین بروند.
- بتوانند در نهایت به منظومه مشتری و سپس سطح اروپا برسند.
نتیجه محاسبات
اگرچه این پژوهش بر پایه فرضیات متعددی انجام شده و تخمینهای آن تقریبی هستند، اما نتایج نشان میدهند که انتقال ذرات زیستی از زمین به اروپا در طول میلیاردها سال گذشته از نظر فیزیکی امکانپذیر بوده است.
بر اساس این مقاله، سطح یخی اروپا بین ۳۰ تا ۸۰ میلیون سال سن دارد. محاسبات نشان میدهد که طی این بازه زمانی ممکن است بین ۳ تا ۸ ضربدر ۱۰ به توان ۲۳ ذره از منشأ زمینی به این قمر رسیده باشند.
به همین دلیل پژوهشگر نتیجه میگیرد که اگر شرایط زیستی و شیمیایی اروپا با حیات زمینی سازگار باشد، احتمال وجود حیات در اقیانوس زیرسطحی این قمر قابل توجه است.
آیا پاناسپرمیا واقعاً امکانپذیر است؟
اگرچه انتقال حیات در مقیاس کهکشانی هنوز شواهد محکمی ندارد، اما بسیاری از دانشمندان معتقدند انتقال حیات در مقیاس منظومه شمسی چندان دور از ذهن نیست.
Ben Weiss، استاد علوم سیارهای در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، در این باره میگوید:
«شواهد خوبی وجود دارد که نشان میدهد سیارات منظومه شمسی از نظر زیستی کاملاً از یکدیگر جدا نیستند.»
او توضیح میدهد که میلیاردها تن سنگ از مریخ در طول تاریخ منظومه شمسی به زمین منتقل شده است و حتی برخی قطعات سنگی میتوانند در مدت بسیار کوتاهی، در حد یک سال، از مریخ به زمین برسند.
اهمیت این پژوهش
این تحقیق هنوز وجود حیات در اروپا را ثابت نمیکند و تنها یک مدل نظری ارائه میدهد. با این حال، نتایج آن دیدگاه جذابی را مطرح میکند: شاید اگر روزی در اقیانوسهای پنهان اروپا حیات پیدا شود، آن حیات کاملاً بیگانه نباشد و ریشههایش در میلیاردها سال پیش روی زمین شکل گرفته باشد.
