در هفتم فوریه ۱۹۸۴، بروس مککندلس، فضانورد ۴۶ ساله، با استفاده از واحد مانور سرنشیندار (MMU) برای اولین بار بدون هیچگونه اتصال ایمنی از فضاپیمای خود جدا شد و آزادانه در فضا به پرواز درآمد. این اقدام جسورانه، او را به اولین انسانی تبدیل کرد که تجربهی پرواز آزادانه در فضا را داشت.
مککندلس که پیش از این تجربهی همکاری با ناسا به عنوان ارتباطگر کپسول را داشت، در زمان جدا شدن از شاتل فضایی چلنجر، شوخی معروفی را بیان کرد: «این شاید یک گام کوچک برای نیل باشد، اما یک جهش بزرگ برای من است.» این جمله، اشارهای طنزآمیز به سخنان نیل آرمسترانگ در اولین فرود بر ماه بود.
این پرواز آزادانه با وجود شوخطبعی، خطرات جدی به همراه داشت. مککندلس با استفاده از پرتابهای کوتاه MMU فاصله خود را از فضاپیما افزایش داد. در صورت بروز نقص فنی در این دستگاه، هیچ طناب ایمنی برای بازگرداندن او وجود نداشت، هرچند فضاپیمای چلنجر و یک MMU دیگر برای عملیات نجات در دسترس بودند.
دستگاه MMU که «واحد مانور سرنشیندار» نام داشت، بیشتر شبیه به یک قطعه مبلمان بود تا یک کولهپشتی. وزن آن ۳۴۰ پوند بود، وزنی معادل یک یخچال داشت، اما در محیط بیوزنی، این وزن فشاری بر فضانورد وارد نمیکرد. این دستگاه با پاشیدن گاز فشرده هدایت میشد. پیشرانههای نیتروژنی نیروی محرکه لازم را برای حرکت در جهات مختلف فراهم میکردند و توسط کنترلگرهای دستی روی دستهها هدایت میشد.
توسعه MMU بیش از یک دهه طول کشید برای توسعه این دستگاه زمان صرف شد و مککندلس در کنار مهندس ناسا، چارلز «اد» ویتست، در شکلدهی آن نقش داشت. ویتست این سیستم را ««مفهوم خودروی کرایهای»» توصیف میکرد، به این معنی که یک عضو خدمه میتوانست با آموزش اندک وارد آن شده و پرواز کند. همکار او، رابرت استوارت، خلبان آزمایشی سابق که در همان روز پرواز کرد، گفت: «تصمیم گرفتم این آسانترین چیزی است که تا به حال پرواز کردهام.»
حرکت به سمت ۱۰۰ متری
مککندلس این پرواز را در چند مرحله انجام داد؛ اقدامی که حس اطمینان را القا میکند، گویی اولین راهپیمایی فضایی بدون اتصال نیز با احتیاطی مشابه تست یخ نازک انجام شده است.
او ابتدا تا ۱۵۰ فوت (حدود ۴۵ متر) دور شد و بازگشت، سپس مسافت بیشتری را طی کرد. در دورترین نقطه، او به ۳۲۰ فوت (تقریباً ۹۸ متر) از چلنجر رسید. کل این پرواز انفرادی ۱ ساعت و ۲۲ دقیقه به طول انجامید.
اغلب این پرسش مطرح میشود که آیا او در آن شرایط، تنها در برابر تاریکی فضا و سیاره زمین که در زیر میچرخید، ترسی احساس کرده بود؟ پاسخ او به عنوان یک مهندس که به دستگاه خود اعتماد داشت، این بود: «میدانستم که قوانین فیزیک به تازگی لغو نشدهاند» او بعداً گفت. این آرامش، که تا حد کمدی بود، میزان اتکای او به رفتار دقیق قوانین فیزیک را پنهان میکند.
هدف عملیاتی MMU
تصویر یادماندنی این پرواز نباید هدف عملیاتی آن را تحتالشعاع قرار دهد. پرواز آزادانه یک هدف مشخص داشت.
در همان سال، در نوامبر ۱۹۸۴ در ماموریت STS-51A، فضانوردان دیل گاردنر و جو آلن با استفاده از MMU دو ماهواره مخابراتی، Palapa B2 و Westar ۶، را که در مدارهای ناکارآمد قرار گرفته بودند، بازیابی کردند. این جتپک به تبدیل ماهوارههای از دست رفته به فضاپیماهایی که قابل بازگرداندن بودند، کمک کرد.
اما عمر استفاده از این دستگاه کوتاه بود. MMU تنها در سه ماموریت شاتل پرواز کرد، همگی در سال ۱۹۸۴. پس از آن، MMU دیگر مورد استفاده قرار نگرفت. بیشتر کارهای فضایی را میشد با استفاده از طنابهای ایمنی یا بازوی رباتیک شاتل انجام داد، و قوانین ایمنی پس از فاجعه چلنجر، استفاده مجدد از آن را مستلزم تغییرات پرهزینه میکرد.
در حال حاضر، فضانوردان از طنابهای ایمنی استفاده میکنند و یک جتپک کوچک اضطراری به نام SAFER به عنوان آخرین راهحل در صورت جدا شدن ناخواسته حمل میشود. بنابراین، دوران ماهوارههای انسانی پرنده آزاد، در نهایت حدود ده ماه به طول انجامید.
نگاهی به تصویر امروز
عکس مککندلس، با لباس سفید در برابر سیاهی مطلق فضا و منحنی آبی زمین در پسزمینه، یکی از پربازدیدترین تصاویر تاریخ پروازهای فضایی است. آنچه چشم را خیره میکند، نه فناوری، بلکه انسانی است که بر اساس محاسبات، حاضر شد تا این حد از ایمنی فاصله بگیرد.
این تصویر، همزمان حس جسارت جدا شدن و کوچکی انسان را در برابر عظمت فضا القا میکند. این تضاد، ارزش آن شجاعت را برجسته میسازد.
مککندلس تصمیم گرفت تا حدود ۱۰۰ متر دور شود، در سکوت شناور بماند و به دستگاه پشت خود و قوانین فیزیکی که بر آنها حساب کرده بود، اعتماد کند تا او را به خانه بازگردانند. و همینطور هم شد. تصویر این مرد تنها و بدون اتصال، همچنان پرسشی آرام را از هر کسی که به آن به اندازه کافی خیره شود، میپرسد: تا چه مسافتی دور میشدید پیش از آنکه تصمیم بگیرید، همینجا کافی است؟
