شصت میلیون سال پیش، یک توده قدرتمند از سنگ داغ در اعماق ایسلند، فورانهای عظیمی را در سراسر اقیانوس اطلس شمالی، از گرینلند و ایسلند گرفته تا اسکاتلند و ایرلند، ایجاد کرد. دانشمندان کمبریج کشف کردهاند که مناطق ضعیف پنهان در صفحات زمین مانند قیف عمل میکنند و گرما و گدازه توده را در منطقهای وسیع پخش میکنند. این کشف، میدانهای آتشفشانی دورافتاده آن زمان را توضیح میدهد و نحوه نگاه ما به درون سیارهمان را تغییر میدهد که بر شکلهای باستانی زمین و همچنین الگوهای زلزله مدرن و حتی چشماندازهای انرژی زمینگرمایی تأثیر میگذارد.
طبق مطالعه جدید، ستونهای بازالتی در گذرگاه غولها در ایرلند شمالی، یادگارهایی از آن دوره آتشفشانی باستانی هستند. محققان از توموگرافی لرزهای برای تصویربرداری از پوسته زمین استفاده کردند. تصاویر، نواری از لیتوسفر غیرمعمول نازک را در زیر دریای ایرلند نشان دادند، جایی که آتشفشانهای باستانی با این منطقه ضعیف همسو میشوند و توده عمیق ایسلند قیفی شکل شده است. این “سیتی اسکن” لرزهای، ساختار صفحه پنهان را آشکار کرد: راهرویی از سنگ نازک و ضعیف که توده را به فورانهای دوردست متصل میکند.
این مطالعه به جای استناد به چندین توده آتشفشانی، نشان میدهد که یک «نقطه داغ» ایسلندی، تمام این فورانها را نیرو بخشیده است. (یک توده آتشفشانی گوشته اساساً ستونی از سنگ داغ در حال بالا آمدن از اعماق زمین است.) دادههای جدید نشان میدهد که گرمای این توده آتشفشانی، پوسته را در امتداد مناطق ضعیف پنهان، فرسایش داده و نازک کرده است. در واقع، یک منبع عمیق گرما میتواند بسیاری از مراکز آتشفشانی را از طریق «قیفهای» صفحهای باریک تغذیه کند و ایده قدیمی یک منبع آتشفشانی ثابت را واژگون کند.
سیارکها در مقابل دنبالهدارها در مقابل شهابها در مقابل شهابسنگها: آنها چه هستند؟
حتی امروزه، آن «قیفهای» پنهان هنوز هم اثر خود را نشان میدهند. زلزلهها در بریتانیا و ایرلند در امتداد مسیرهای قدیمی توده آتشفشانی جمع میشوند. همین پوسته نازک شده، گرمای اضافی اعماق زمین را به دام میاندازد. به طور خلاصه، جای زخمهای توده آتشفشانی هنوز هم نشان میدهند که زمین کجا میلرزد و انرژی زمینگرمایی ممکن است کجا باشد.
