در اوایل دهه ۱۹۹۰، روسیه طرحی عجیب و دیوانهوار را دنبال کرد تا با استفاده از یک آینه عظیم در فضا، شب را به روز تبدیل کند؛ آینهای که قرار بود مانند یک چراغ شب کیهانی، نور خورشید را به سطح زمین بازتاب دهد. هرچقدر هم این ایده غیرواقعی به نظر برسد، این پروژه واقعاً موفق شد؛ البته فقط برای مدت کوتاهی.
این آینه که «Znamya» نام داشت (به معنی «پرچم پیروزی» در زبان روسی)، ایده ولادیمیر سیرومایاتنیکوف، یکی از برجستهترین مهندسان هوافضای شوروی بود که در میان همکارانش با لقب «بزرگمرد» شناخته میشد. او پیشتر با طراحی سیستم اتصال فضاپیماها در مأموریت آزمایشی آپولو-سایوز در سال ۱۹۷۵ شهرت پیدا کرده بود؛ مأموریتی تاریخی که طی آن آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی اختلافات دوران جنگ سرد را کنار گذاشتند و فضانوردان دو کشور در فضا با یکدیگر دست دادند.
ایده استفاده از یک آینه فضایی دههها مطرح بود، اما در دهه ۱۹۸۰ توجه جدیتری به آن شد؛ زمانی که این فناوری ابتدا بهعنوان یک بادبان خورشیدی مطرح شد. بادبان خورشیدی میتوانست از فشار تابش نور خورشید برای حرکت دادن فضاپیما در فضا استفاده کند.
با این حال، حکومت شوروی و بعدها شرکتهای بزرگ نوظهور در روسیه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، علاقه بیشتری به استفاده از این فناوری برای افزایش ساعات روشنایی روز و بالا بردن بهرهوری کاری داشتند.
در اوایل دهه ۱۹۹۰، اتحاد جماهیر شوروی فروپاشیده بود، اما پروژه سیرومایاتنیکوف توانست در فدراسیون تازهتأسیس روسیه ادامه پیدا کند. نخستین نمونه آزمایشی با نام Znamya ۱ هرگز زمین را ترک نکرد و در روسیه برای آزمایشهای اولیه مورد استفاده قرار گرفت.
زمان درخشش Znamya
پس از آن نوبت به Znamya ۲ رسید؛ یک آینه دایرهای به قطر ۲۰ متر که از پلاستیک پوشیدهشده با آلومینیوم ساخته شده بود. با وجود ابعاد بزرگ، این لایه بازتابدهنده تنها به اندازه کاغذ نازک بود و وزن آن کمتر از ۴ کیلوگرم (حدود ۹ پوند) بود.
پس از قرار گرفتن در مدار زمین، این آینه میتوانست از بالای انحنای زمین عبور کند و پرتوهای خورشید را به مناطقی که در تاریکی قرار داشتند بازتاب دهد.
Znamya ۲ به فضاپیمای بدون سرنشین Progress M-۱۵ متصل شده بود؛ فضاپیمایی که برای تأمین تجهیزات ایستگاه فضایی میر استفاده میشد. این فضاپیما در تاریخ ۲۷ اکتبر ۱۹۹۲ از پایگاه فضایی بایکونور در قزاقستان پرتاب شد.
در شب ۴ فوریه ۱۹۹۳، لحظه آزمایش فرا رسید. فضاپیمای Progress مأموریت اصلی خود را به پایان رسانده بود، بنابراین Znamya ۲ آزاد شد و آینه آن مانند شکوفهای که باز میشود، شروع به گسترش کرد.
Znamya ۲ توانست یک پرتو نور خورشید به عرض حدود ۴ کیلومتر را به سمت اروپا بازتاب دهد و این نور را حدود ۶ دقیقه پیش از طلوع خورشید روی زمین نگه دارد. طبق گزارش مجله Discover، فضانوردان مشاهده کردند که یک لکه کمنور از نور روی سطح زمین حرکت میکند، در حالی که تعدادی از ناظران روی زمین، با وجود پوشش گسترده ابرها، برای لحظاتی کوتاه عبور این پرتو نور را در آسمان مشاهده کردند.
پس از این موفقیت کوچک، روسها ایدههای بزرگتری را مطرح کردند؛ از جمله ساخت مجموعهای از آینههای فضایی بسیار بزرگتر که بتوانند در مناطق دورافتاده سیبری، مانند محلهای ساختوساز یا جنگلداری که به شبکه برق متصل نیستند، روشنایی دائمی ایجاد کنند.
اما Znamya ۲.۵ که در سال ۱۹۹۹ به فضا پرتاب شد، با شکست مواجه شد. آینه حساس آن هنگام باز شدن، به یک آنتن در حال گسترش گیر کرد و عملیات با شکست پایان یافت. اگرچه صحبتهایی درباره پرتاب Znamya ۳ مطرح شد، این پروژه هرگز عملی نشد و رویای روسیه برای پیشگام شدن در زمینه آینههای فضایی بهتدریج به فراموشی سپرده شد.
تلاشهای جدید برای ساخت آینه فضایی
با گذشت چند دهه، این ایده جاهطلبانه که زمانی از دل یک امپراتوری کمونیستی بیرون آمده بود، اکنون توسط شرکتهای خصوصی فضایی در عصر جدید تجاریسازی فضا دوباره دنبال میشود.
در اوایل همین ماه، کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) طرح شرکت Reflect Orbital برای قرار دادن یک ماهواره بازتابدهنده در مدار زمین را تأیید کرد؛ ماهوارهای که هدف آن رساندن نور خورشید به مناطقی از زمین است که در تاریکی قرار دارند. این شرکت در نهایت امیدوار است بتواند تعداد این ماهوارههای آینهای را به ۵۰ هزار عدد برساند.
البته ستارهشناسان از این طرح استقبال نکردهاند. آنها معتقدند ارتشی از ماهوارههای بازتابدهنده نور میتواند بهشدت در فعالیتهای رصد آسمان شب و تحقیقات نجومی اختلال ایجاد کند.
