جهان هستی همیشه با مقیاسهای سرگیجهآور و عجیب خود ما را شگفتزده میکند؛ از سیاهچالههای غولپیکر گرفته تا دیوارهای عظیم کهکشانی. با این حال، کهکشانی به نام IC ۱۱۰۱ فراتر از تصورات معمولی قد علم کرده و ابعادی فراتر از حد استاندارد دارد.
منجمان با استفاده از عمیقترین رصدهای انجامشده تاکنون از این کهکشان، دقیقترین اندازهگیری را از وسعت فیزیکی آن به ثبت رساندهاند. بر اساس این پژوهش که توسط تیمی از اخترشناسان به سرپرستی کارلوس ماررو د لا روزا از انستیتو اخترشناسی جزایر قناری اسپان انجام شده است، بدنه اصلی این کهکشان حدود ۱.۷ میلیون سال نوری پهنا دارد و همین ویژگی آن را به بزرگترین کهکشان شناختهشده تا به امروز تبدیل میکند.
برای درک بهتر این مقیاس عظیم، بدنه ستارهای کهکشان راه شیری تقریباً بیست برابر کوچکتر از IC ۱۱۰۱ است. اگر این کهکشان غولپیکر را میان راه شیری و آندرومدا قرار دهیم، بدنه ستارهای اصلی آن تقریباً فضای خالی میان این دو کهکشان را پر خواهد کرد.
تعیین قطر دقیق IC ۱۱۰۱ همواره کار دشواری بوده است، زیرا ستارههای موجود در لبههای بیرونی آن با نور پراکنده پسزمینه در خوشه کهکشانی پیرامونش ترکیب میشوند. برخلاف اجسام جامد، کهکشانها لبههای تیزی ندارند و ستارههای آنها با فاصله گرفتن از مرکز به تدریج محوتر میشوند.
پژوهشگران برای غلبه بر این چالش، با بهرهگیری از تلسکوپ ۲.۵ متری اسحاق نیوتن عمیقترین تصاویر تاریخ این کهکشان را ثبت کردند. دشوارترین مرحله کار، پاکسازی دقیق تصاویر از نور پراکنده ستارگان پیشزمینه و نور متمرکز و درخشان هسته کهکشان بود تا دانشمندان بتوانند تغییرات ساختاری کهکشان را به درستی بررسی کنند.
در فاصله حدود ۲۶۰ کیلوپارَسکی از مرکز، ویژگیهای کلیدی کهکشان از جمله توزیع نور، رنگ ستارگان و جرم ستارهای تغییر محسوسی نشان دادند. محققان این نقطه عطف را به عنوان مرز بدنه اصلی کهکشان تفسیر کردند که ساختاری با پهنای کلی ۵۲۴ کیلوپارسک را تشکیل میدهد.
نکته شگفتانگیز این است که بررسی دقیقتر نشان داد اطراف IC ۱۱۰۱ را ساختارهای بسیار کمنور و ناشی از برخوردهای کهکشانی گذشته فراگرفته است. این ساختارهای رشتهای و نامتقارن ثابت میکنند که این غول کهکشانی همچنان در حال جذب مواد جدید در بخشهای بیرونی خود است.
دانشمندان جزئیات این یافتهها را در آرکسیو منتشر کرده و نشان دادهاند که موتور محرک ساخت چنین عولهایی همچنان در کیهان فعال است. این پژوهش نه تنها مرزهای رشد کهکشانی را به تصویر میکشد، بلکه پنجرهای رو به آینده تکامل کیهانی و نحوه رشد کهکشانهای عظیمالجثه باز میکند.
خلاصه
کهکشان IC ۱۱۰۱ با گسترهای معادل ۱.۷ میلیون سال نوری عنوان بزرگترین کهکشان شناختهشده جهان را به خود اختصاص داده است. رصدهای جدید نشان میدهد که این غول کیهانی همچنان از طریق جذب کهکشانهای کوچکتر در حال رشد است و اطلاعات ارزشمندی درباره آینده تکامل کیهان در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
