مریخنورد Perseverance متعلق به NASA همچنان موفق میشود دانشمندان و علاقهمندان به فضا را شگفتزده کند. این مریخنورد در تاریخ ۱۳ مه ۲۰۲۶، یعنی در هزار و هشتصد و پنجاه و نهمین روز مأموریت خود روی مریخ، تصویری بسیار جالب و غیرمعمول ثبت کرد که توجه زیادی را در فضای مجازی و محافل علمی به خود جلب کرد.
در این تصویر، چیزی دیده میشود که ظاهراً شبیه سه سنگ است که با نظم خاصی روی یکدیگر قرار گرفتهاند؛ گویی کسی آنها را عمداً روی هم چیده باشد. این سنگها در میان سطح خشک، غبارآلود و سرخرنگ مریخ قرار گرفتهاند و ظاهر آنها آنقدر مرتب و غیرعادی به نظر میرسد که بسیاری از مردم فوراً شروع به گمانهزنی کردند. برخی پرسیدند آیا واقعاً اینها سه سنگ جداگانه هستند یا شاید ساختار دیگری پشت این تصویر وجود دارد؟
ظاهر این سنگها بهقدری عجیب و منظم است که در نگاه اول، تصور تصادفی بودن آن دشوار به نظر میرسد. در زمین نیز گاهی پدیدههای طبیعی شکلهایی ایجاد میکنند که به نظر میرسد ساخته دست انسان هستند، اما در واقع نتیجه میلیونها سال فرسایش و تغییرات طبیعیاند. در مریخ نیز چنین اتفاقاتی بارها رخ داده است و تصاویر ثبتشده توسط مریخنوردها اغلب تخیل مردم را تحریک میکنند.
بر اساس گزارشی که توسط Space.com منتشر شده، دانشمندان معتقدند چیزی که در این تصویر دیده میشود احتمالاً یک سنگ واحد بوده که به مرور زمان بر اثر عوامل طبیعی به لایههای مختلف تقسیم شده است. پژوهشگران میگویند بادهای شدید مریخی یا جریانهای آب باستانی ممکن است باعث ایجاد چنین ساختاری شده باشند.
اگرچه مریخ امروز سیارهای خشک، سرد و تقریباً بیحرکت به نظر میرسد، اما در سالهای اخیر اطلاعات بسیار شگفتانگیزی درباره گذشته زمینشناسی آن به دست آمده است. دانشمندان اکنون باور دارند که میلیاردها سال پیش، مریخ سیارهای بسیار فعالتر بوده و حتی شرایط مناسبی برای وجود آب مایع داشته است.
طبق مشاهدات ناسا از طریق مریخنورد Curiosity، باد مهمترین عامل شکلدهنده فرایندهای زمینشناسی در مریخ امروزی است. طوفانهای گردوغبار و جریانهای شدید باد میتوانند طی میلیونها سال، سنگها را فرسایش دهند و اشکال بسیار عجیب و پیچیدهای ایجاد کنند. دانشمندان همچنین شواهدی یافتهاند که نشان میدهد بخشهایی از مریخ در گذشته دارای آبوهوایی مرطوب بودهاند؛ حتی برخی تحقیقات حاکی از آن است که در بعضی مناطق این سیاره زمانی بارش باران مشابه جنگلهای بارانی زمین وجود داشته است.
این کشف جدید نیز اولین مورد عجیب در مأموریت Perseverance نیست. این مریخنورد در طول پنج سال حضور خود روی مریخ با پدیدههای اسرارآمیز متعددی روبهرو شده است. از جمله این موارد میتوان به سنگهایی با طرحهایی شبیه پوست پلنگ، رشتههای درهمتنیده و ساختارهایی شبیه پاپکورن اشاره کرد. در ابتدا، بسیاری از این اشکال عجیب باعث شکلگیری نظریهها و حدسهای هیجانانگیز شدند، اما در نهایت دانشمندان توانستند برای همه آنها توضیحهای زمینشناسی منطقی ارائه دهند.
تاریخچه این نوع شایعات و گمانهزنیها درباره مریخ به دههها قبل بازمیگردد. یکی از معروفترین نمونهها مربوط به مأموریت Viking program ناسا در سال ۱۹۷۶ است. در آن زمان، تصاویری از سطح مریخ منتشر شد که در آن ساختاری دیده میشد که شبیه یک چهره انسانی بود. این تصویر که بعدها به «چهره مریخ» مشهور شد، سالها سوژه نظریههای توطئه و داستانهای علمیتخیلی بود. برخی حتی ادعا میکردند که این ساختار توسط تمدنی بیگانه ساخته شده است.
اما با پیشرفت فناوری تصویربرداری و ارسال تصاویر دقیقتر، مشخص شد که آن «چهره» در واقع فقط یک تپه سنگی طبیعی بوده که به دلیل زاویه نور و سایهها شبیه صورت انسان دیده میشده است. این پدیده در علم به نام «پاریدولیا» شناخته میشود؛ حالتی که مغز انسان در اشکال تصادفی، الگوهای آشنا مانند چهره یا اشیای شناختهشده را تشخیص میدهد.
با این حال، جذابیت واقعی مریخ دقیقاً در همین موضوع نهفته است. هر بار که دانشمندان تصور میکنند این سیاره را بهتر شناختهاند، مریخ با ساختارها و پدیدههای تازه دوباره آنها را غافلگیر میکند. اگرچه توضیحهای علمی معمولاً منطقیتر از نظریههای توطئه هستند، اما حقیقت این است که فرایندهای طبیعی مریخ گاهی حتی از داستانهای تخیلی نیز شگفتانگیزتر به نظر میرسند.
