نواختر یک رویداد ویژه است که میتواند در یک سامانه دوتایی فشرده، میان یک ستاره همدم و یک کوتوله سفید رخ دهد. کوتوله سفید، بقایای نهایی ستارهای مانند خورشید است که پس از تمام شدن سوخت هستهای خود باقی میماند.
کوتولههای سفید کوچک و بسیار چگال هستند و میتوانند مواد را از ستاره همدم خود جذب کنند. این مواد در نهایت شعلهور میشوند و باعث میشوند سامانه بهطور ناگهانی بسیار درخشانتر شود. واژه نواختر از عبارت لاتین «stella nova» به معنای «ستاره جدید» گرفته شده است. اما در میان تمام نواخترهای شناختهشده، هیچکدام شبیه V445 Puppis نیستند.
جان میلز گفت:
«این واقعاً یک سامانه عجیبوغریب است. چنین چیزی به شما یادآوری میکند که در آن سوی جهان، اتفاقات بسیار زیادی در جریان است.»
V445 Puppis تنها نواختر هلیومی شناختهشده است. چند نامزد دیگر نیز وجود دارند، اما هیچکدام هنوز تأیید نشدهاند.
وجود یک نواختر هلیومی بسیار غیرمعمول است؛ زیرا بیشتر ستارهها حتی در مراحل تکاملیافته خود نیز مقدار زیادی هیدروژن دارند. اما پژوهشگران در این سامانه هیچ هیدروژنی پیدا نکردهاند و این تنها ویژگی عجیب آن نیست.
جان میلز، پژوهشگر اصلی از دانشگاه وارویک، در گفتوگو با IFLScience گفت:
«با وجود اینکه این جرم حدود ۲۵ سال پیش فوران کرد، اطلاعات زیادی درباره آن نداشتیم؛ زیرا این فوران مقدار زیادی غبار نیز تولید کرد و دید ما را نسبت به این سامانه دوتایی مرکزی مسدود کرد.»
اکنون چه چیزی میتوانیم ببینیم؟
غبار اکنون در حال کنار رفتن است و همین موضوع اطلاعات جدید و البته رازهای تازهای درباره این رویداد در اختیار دانشمندان قرار داده است.
این تیم توانست ماهیت ستاره همدم کوتوله سفید را بهعنوان یک ستاره هلیومی تأیید کند. مشاهدات نشان میدهند که این دو ستاره هر ۳.۷ روز یکبار به دور یکدیگر میچرخند؛ مدتی تقریباً دو برابر بیشتر از چیزی که پیشتر تصور میشد. همچنین کوتوله سفید بار دیگر در حال جذب مواد از ستاره همدم خود است.
اگر این موارد بهاندازه کافی عجیب نبودند، در مواد اطراف این سامانه نیز اتفاقات زیادی در جریان است.
میلز در گفتوگو با IFLScience گفت:
«تمام این مواد در حال خارج شدن هستند و یک جریان خروجی بسیار چندلوبه ایجاد کردهاند که در دو جهت مختلف حرکت میکند. این موضوع نیز برای یک نواختر کاملاً غیرمعمول است.»
او ادامه داد:
«علاوه بر این، گلولههایی از گاز وجود دارند که احتمالاً پس از فوران و در جریان رویدادی مرتبط تولید شدهاند… این گلولهها با سرعت بسیار بیشتری به بیرون پرتاب شدهاند.»
این گلولهها سرشار از اکسیژن هستند و با سرعتی بیش از ۳۰ میلیون کیلومتر (۲۰ میلیون مایل) در ساعت حرکت میکنند. هیچ نواختر شناختهشده دیگری چنین گلولههایی تولید نکرده است و این تیم معتقد است پرتاب آنها ممکن است با برخی پدیدههای ناشناخته دیگر ارتباط داشته باشد.
میلز گفت:
«اگر حرکت این گلولهها را به عقب برگردانید، زمان تقریبی خروج آنها تقریباً با یک فوران رادیویی همزمان میشود. فکر نمیکنم ما واقعاً بدانیم آن فوران رادیویی چیست، اما ممکن است این دو پدیده به شکلی با یکدیگر مرتبط باشند.»
این سامانه منحصربهفرد که در آن رویدادهایی بیسابقه مشاهده شده، واقعاً معمایی پیچیده در دل یک معما است. یک تیم تحقیقاتی دیگر قصد دارد با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) مشاهداتی انجام دهد تا از میان غبار به درون این سامانه نگاه کند. میلز و تیمش نیز قصد دارند مشاهدات بیشتری انجام دهند، بهویژه در طول موجهای فرابنفش و پرتو ایکس، تا فرایند برافزایش ماده را بهتر درک کنند.
میلز در ادامه گفت:
«نواخترها واقعاً شگفتانگیزند، اما هیچکس درباره آنها چیزی نمیداند؛ چون خویشاوندان جذابترشان، یعنی ابرنواخترها، همیشه توجهها را به خود جلب میکنند.»
با توجه به نتایج این پژوهش، بعید است کسی بتواند V445 Puppis را نادیده بگیرد!
میلز گفت:
«این واقعاً یک سامانه عجیبوغریب است. چنین چیزی به شما یادآوری میکند که در آن سوی جهان، اتفاقات بسیار زیادی در جریان است.»
این پژوهش در نشست ملی نجوم ۲۰۲۶ انجمن سلطنتی نجوم در شهر بیرمنگام بریتانیا ارائه شد.
