دانشمندان بهتازگی سیارهای نامزد را شناسایی کردهاند که از برخی جهات شباهتهایی به زمین دارد. این جرم آسمانی احتمالاً ساختاری سنگی مانند زمین دارد و به نظر میرسد تقریباً به اندازه یک سال زمینی طول میکشد تا یک دور کامل به دور ستاره خود بچرخد. با این حال، برخلاف زمین که شرایط نسبتاً معتدل و مناسب برای حیات دارد، این سیاره نامزد بسیار سرد است و دمای آن بهمراتب پایینتر از آن چیزی است که ما روی زمین تجربه میکنیم؛ بهطوریکه حداکثر دمای پیشبینیشده برای آن به حدود منفی ۹۰ درجه فارنهایت میرسد.
این کشف بر پایه دادههای بهدستآمده از NASA و تلسکوپ فضایی بازنشسته آن، یعنی Kepler Space Telescope انجام شده است. یک تیم علمی بینالمللی با بررسی دقیق دادههای این مأموریت توانستهاند یک سیاره فراخورشیدی نامزد را شناسایی کنند که از نظر برخی ویژگیها به زمین شباهت دارد، اما از لحاظ دما بسیار سردتر است؛ حتی سردتر از سیاره مریخ. این سیاره نامزد با نام HD ۱۳۷۰۱۰ b شناخته میشود.
بر اساس تحلیلهای انجامشده، HD ۱۳۷۰۱۰ b احتمالاً سیارهای سنگی است که به دور ستارهای شبیه به خورشید میچرخد. این ستاره در فاصلهای حدود ۱۴۶ سال نوری از زمین قرار دارد؛ فاصلهای که در مقیاس کیهانی نسبتاً نزدیک به شمار میآید، اما همچنان فراتر از توان سفرهای فضایی کنونی بشر است. نکته جالب این است که این سیاره تقریباً در مدتزمانی مشابه زمین، یعنی حدود یک سال، یک دور کامل به دور ستاره میزبان خود میزند.
بررسیها نشان میدهد که HD ۱۳۷۰۱۰ b احتمالاً در لبه بیرونی منطقه قابلسکونت ستاره خود قرار دارد. «منطقه قابلسکونت» به محدودهای اطلاق میشود که در آن، در صورت وجود شرایط جوی مناسب، امکان شکلگیری و پایداری آب مایع روی سطح سیاره وجود دارد. آب مایع یکی از اساسیترین پیشنیازهای حیات به شکل شناختهشده آن است. بنابراین، قرار گرفتن یک سیاره در این محدوده توجه دانشمندان را به خود جلب میکند.
مدلهای رایانهای که توسط تیم پژوهشی توسعه داده شدهاند نشان میدهند که HD ۱۳۷۰۱۰ b حدود ۴۰ درصد احتمال دارد در «منطقه قابلسکونت محافظهکارانه» قرار گیرد. این محدوده محافظهکارانه سختگیرانهتر تعریف میشود و تنها شرایطی را در نظر میگیرد که احتمال وجود آب مایع در آنها بسیار بالا باشد. افزون بر این، حدود ۵۱ درصد احتمال دارد که این سیاره در «منطقه قابلسکونت خوشبینانهتر» قرار داشته باشد؛ محدودهای گستردهتر که شرایط متنوعتری را برای امکان وجود آب مایع در نظر میگیرد. با این حال، نویسندگان مطالعه تأکید کردهاند که همچنان احتمال ۵۰ درصدی وجود دارد که این سیاره کاملاً خارج از منطقه قابلسکونت باشد. این عدم قطعیت نشان میدهد که هنوز دادههای بیشتری برای نتیجهگیری قطعی لازم است.
ستاره میزبان HD ۱۳۷۰۱۰ b از نظر نوع کلی شبیه خورشید زمین است، اما تفاوتهای مهمی دارد. این ستاره نسبت به خورشید ما خنکتر و کمنورتر است. در نتیجه، سیاره مورد نظر تنها حدود یکسوم گرما و نوری را که زمین از خورشید دریافت میکند، دریافت خواهد کرد. همین موضوع علت اصلی دمای بسیار پایین پیشبینیشده برای این سیاره است. دمای تخمینی آن حداکثر به منفی ۹۰ درجه فارنهایت میرسد که حتی از میانگین دمای سطح مریخ، حدود منفی ۸۵ درجه فارنهایت نیز سردتر است.
در چنین دمای پایینی، یافتن آب مایع روی سطح سیاره بسیار بعید به نظر میرسد، مگر اینکه شرایط جوی خاصی وجود داشته باشد. اگر این سیاره دارای جوی غنیتر از دیاکسید کربن نسبت به زمین باشد، ممکن است اثر گلخانهای قویتری ایجاد شود که بتواند سطح سیاره را تا حدی گرمتر کند. چنین جوی میتواند دمای سطح را افزایش دهد و احتمال وجود آب مایع را بالا ببرد، هرچند این موضوع هنوز در حد فرضیه و مدلسازی است.
کشف این سیاره نامزد بر پایه مشاهده یک «گذر» (Transit) انجام شده است. گذر زمانی رخ میدهد که یک سیاره از مقابل ستاره میزبان خود عبور میکند و سایه آن باعث کاهش جزئی در نور ستاره میشود. این کاهش نور، هرچند بسیار اندک است، اما توسط ابزارهای دقیق قابل اندازهگیری است. در مورد HD ۱۳۷۰۱۰ b، این گذر حدود ۱۰ ساعت طول کشیده است. تحلیل همین یک رویداد گذر کافی بوده تا دانشمندان این جرم را بهعنوان یک سیاره نامزد طبقهبندی کنند.
با این حال، برای تأیید نهایی اینکه HD ۱۳۷۰۱۰ b واقعاً یک سیاره است و نه پدیدهای دیگر، به مشاهدات و دادههای تکمیلی نیاز است. دانشمندان قصد دارند با استفاده از ابزارهای پیشرفتهتر و رصدهای بیشتر، وجود آن را تأیید کرده و ویژگیهای دقیقتری از جمله جرم، ترکیب شیمیایی و ساختار جوی احتمالی آن را بررسی کنند.
در مجموع، کشف HD ۱۳۷۰۱۰ b نمونهای دیگر از تلاشهای گسترده دانشمندان برای یافتن سیاراتی شبیه زمین در کهکشان است. هرچند این سیاره بهاحتمال زیاد بسیار سردتر از آن است که محیطی مناسب برای حیات به شکل شناختهشده ما فراهم کند، اما موقعیت آن در نزدیکی منطقه قابلسکونت و شباهتهای مداریاش با زمین، آن را به هدفی جذاب برای مطالعات آینده تبدیل کرده است. چنین کشفهایی نهتنها درک ما از تنوع سیارات فراخورشیدی را گسترش میدهد، بلکه به ما کمک میکند جایگاه زمین را در میان میلیاردها سیاره موجود در کیهان بهتر بشناسیم.
