ماهواره Transiting Exoplanet Survey Satellite که با نام اختصاری TESS شناخته میشود، اخیراً نقشهای جدید و شگفتانگیز از آسمان منتشر کرده است که حدود ۶ هزار سیاره فراخورشیدی یا اگزوپلنت را نشان میدهد. این کشف میتواند نقش بسیار مهمی در پاسخ به یکی از بزرگترین پرسشهای تاریخ بشر داشته باشد: آیا حیات در جایی دیگر از جهان نیز وجود دارد یا زمین تنها مکان دارای موجودات زنده است؟
دانشمندان سالهاست که تلاش میکنند نشانههایی از حیات فرازمینی پیدا کنند. با وجود پیشرفتهای گسترده در علم نجوم و فناوری فضایی، هنوز هیچ پاسخ قطعی برای این سؤال وجود ندارد. به همین دلیل، سازمانهای فضایی مختلف پروژهها و مأموریتهای متعددی را برای جستوجوی سیارات قابل سکونت و جهانهای مشابه زمین آغاز کردهاند. یکی از مهمترین این پروژهها متعلق به NASA است که با استفاده از ماهواره TESS به بررسی بخشهای وسیعی از آسمان میپردازد.
این ماهواره به ابزارهای بسیار پیشرفته و حساسی مجهز شده است که میتوانند تغییرات بسیار کوچک در نور ستارگان را شناسایی کنند. روش اصلی TESS برای کشف سیارات جدید این است که به مدت حدود یک ماه بخش بزرگی از فضا را زیر نظر میگیرد و روشنایی هزاران ستاره را بررسی میکند. اگر سیارهای از مقابل ستاره خود عبور کند، میزان نور آن ستاره اندکی کاهش پیدا میکند. دانشمندان با تحلیل این تغییرات کوچک میتوانند وجود سیارات فراخورشیدی را تشخیص دهند.
در تازهترین پروژه، ستارهشناسان ۹۶ مجموعه داده و رصد مختلف را که این ماهواره بین آوریل ۲۰۱۸ تا سپتامبر ۲۰۲۵ جمعآوری کرده بود، با یکدیگر ترکیب کردند. نتیجه این بررسی عظیم، کشف نزدیک به ۶ هزار جهان جدید در نقاط مختلف کهکشان بود.
در تصویری که توسط TESS منتشر شده، نقاط آبیرنگ نشاندهنده حدود ۷۰۰ سیاره فراخورشیدی تأییدشده هستند؛ یعنی سیاراتی که وجود آنها بهصورت علمی اثبات شده است. هرکدام از این جهانها ویژگیهای منحصربهفرد خود را دارند. برخی از آنها حتی به دور دو ستاره میچرخند؛ پدیدهای که پیشتر بیشتر در فیلمهای علمیتخیلی دیده میشد.
در مقابل، نقاط نارنجیرنگ موجود در تصویر نشاندهنده بیش از ۵ هزار سیاره احتمالی هستند که هنوز نیاز به بررسی و تأیید بیشتر دارند. این اجرام ممکن است در آینده بهعنوان سیارات فراخورشیدی واقعی ثبت شوند. در مرکز این تصویر نیز میتوان نمایی از Milky Way یا همان کهکشان راه شیری را مشاهده کرد؛ کهکشانی که منظومه شمسی ما نیز بخشی از آن است.
اهمیت مأموریت TESS بسیار زیاد است، زیرا این پروژه توانسته طی مدت نسبتاً کوتاهی تعداد بسیار زیادی از سیارات جدید را شناسایی کند. در همین رابطه، Rebekah Hounsell، دانشمند پروژه TESS در دانشگاه مریلند بالتیمور کانتی، توضیح داده است:
«در طول هشت سال گذشته، TESS به منبع عظیمی از علم سیارات فراخورشیدی تبدیل شده است. این مأموریت به ما کمک کرده سیاراتی با اندازههای بسیار متفاوت پیدا کنیم؛ از سیارات کوچک شبیه عطارد گرفته تا سیاراتی بزرگتر از مشتری. برخی از این سیارات حتی در منطقه قابل سکونت قرار دارند؛ جایی که ممکن است آب مایع روی سطح آنها وجود داشته باشد، و این موضوع یکی از مهمترین عوامل در جستوجوی حیات فراتر از زمین است.»
منطقه قابل سکونت یا Habitable Zone ناحیهای در اطراف یک ستاره است که دما در آن نه خیلی زیاد و نه خیلی کم است؛ بهطوریکه آب میتواند بهصورت مایع روی سطح سیاره باقی بماند. وجود آب مایع یکی از اصلیترین شرایط برای شکلگیری حیات، دستکم بر اساس دانستههای فعلی بشر، محسوب میشود.
کشف این تعداد عظیم از سیارات فراخورشیدی نشان میدهد که جهان احتمالاً بسیار متنوعتر و پیچیدهتر از چیزی است که انسان در گذشته تصور میکرد. برخی از این سیارات ممکن است دارای جو، اقیانوسها یا حتی شرایطی مشابه زمین باشند. البته دانشمندان تأکید میکنند که صرف قرار داشتن یک سیاره در منطقه قابل سکونت به معنای وجود حیات در آن نیست و بررسی دقیقتر لازم است.
در سالهای آینده، پژوهشگران قصد دارند با استفاده از تلسکوپهای قدرتمندتری مانند James Webb Space Telescope جو این سیارات را بررسی کنند. آنها بهدنبال نشانههایی مانند اکسیژن، متان یا بخار آب هستند؛ موادی که میتوانند احتمال وجود حیات را افزایش دهند.
ماهواره TESS اکنون به یکی از مهمترین ابزارهای بشر برای کشف جهانهای ناشناخته تبدیل شده است. این پروژه نهتنها به دانشمندان کمک میکند ساختار و تنوع سیارات را بهتر درک کنند، بلکه شاید در آینده بتواند سرنخهایی از وجود حیات در جایی خارج از زمین ارائه دهد.
با این حال، دانشمندان تأکید میکنند که هنوز راه طولانیای برای یافتن پاسخ قطعی باقی مانده است. کشف سیارات جدید تنها نخستین گام در این مسیر بزرگ علمی محسوب میشود و برای درک کامل ویژگیهای این جهانها به تحقیقات بسیار بیشتری نیاز خواهد بود. اما بدون شک، این کشفیات تازه امیدها را برای یافتن نشانههایی از حیات فرازمینی بیش از هر زمان دیگری افزایش دادهاند.
