تلسکوپ پرتو ایکس چاندرا ناسا برای نخستین بار موفق به ثبت تصویری از «آستروسفر» یا حباب ستارهای اطراف یک ستاره جوان شبیه خورشید شده است. این دستاورد از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا طی دههها اخترشناسان تلاش کرده بودند تا بتوانند آستروسفر خورشید را نیز از بیرون مشاهده و تصویربرداری کنند، اما تاکنون موفق به انجام این کار نشده بودند. اکنون مشاهده چنین ساختاری در اطراف یک ستاره مشابه خورشید میتواند دریچهای تازه برای درک بهتر محیط اطراف ستارگان و همچنین تاریخچه تکامل منظومه شمسی ما باشد.
ستارهای که این تصویر از آن ثبت شده HD 61005 نام دارد و در فاصله حدود ۱۲۰ سال نوری از زمین قرار گرفته است. این ستاره از نظر جرم و دما شباهت بسیار زیادی به خورشید دارد و به همین دلیل در دسته ستارگان همنوع خورشید قرار میگیرد. با این حال، تفاوت مهم آن با خورشید در سن آن است. HD 61005 تنها حدود ۱۰۰ میلیون سال عمر دارد، در حالی که سن خورشید ما نزدیک به ۵ میلیارد سال برآورد میشود. این تفاوت سنی باعث شده است که این ستاره در واقع نسخه جوانتری از خورشید به شمار رود و بتواند اطلاعات ارزشمندی درباره مراحل اولیه زندگی ستارگان مشابه خورشید در اختیار دانشمندان قرار دهد.
این ستاره به دلیل الگوی خاص و شبیه به بالهای پروانهای که از غبار اطراف آن دیده میشود، لقب «شبپره» یا moth را از سوی دانشمندان دریافت کرده است. در اطراف این ستاره، ساختار آستروسفر بهوضوح در تصویر دیده میشود که اندازه آن حدود ۲۰۰ برابر فاصله میان زمین و خورشید است. آستروسفر در واقع یک حباب عظیم در اطراف ستاره است که بر اثر برخورد و فشار بادهای ستارهای به فضای اطراف شکل میگیرد. این بادها شامل جریانهایی از ذرات باردار هستند که از سطح ستاره به بیرون پرتاب میشوند و با سرعت بالا در فضا حرکت میکنند.
در مورد ستاره HD 61005، این بادهای ستارهای شرایط بسیار متفاوتی نسبت به خورشید دارند. سرعت این جریانهای ذرهای حدود سه برابر بیشتر از باد خورشیدی است و همچنین چگالی آنها تقریباً ۲۵ برابر بیشتر از بادهای خورشید برآورد شده است. همین شدت و تراکم بالای بادهای ستارهای باعث شده است که آستروسفر این ستاره بسیار روشنتر و قابل مشاهدهتر باشد. علاوه بر این، نزدیکی نسبی این ستاره به زمین نیز نقش مهمی در امکان ثبت چنین تصویری ایفا کرده است. تلسکوپ چاندرا توانسته است این پدیده را از طریق اشعه ایکس شناسایی کند. این اشعهها زمانی تولید میشوند که گازهای داغ ناشی از برخورد بادهای ستارهای با غبار و گازهای سردتر اطراف، انرژی آزاد میکنند و در نتیجه تابش پرتو ایکس ایجاد میشود.
در مقایسه، خورشید ما نیز ساختاری مشابه به نام هلیوسفر دارد که یک حباب عظیم در اطراف منظومه شمسی ایجاد میکند و تا فراتر از مدار پلوتو گسترش مییابد. این لایه نقش بسیار مهمی در محافظت از زمین و سایر سیارات در برابر پرتوهای کیهانی مضر ایفا میکند. با این حال، تاکنون دانشمندان موفق نشدهاند این ساختار را از بیرون مشاهده کنند و تنها توانستهاند آن را از درون و بهصورت غیرمستقیم بررسی کنند. اهمیت کشف آستروسفر در اطراف HD 61005 این است که برای نخستین بار تصویری واقعی از چنین ساختاری در اطراف یک ستاره مشابه خورشید در اختیار دانشمندان قرار داده است. این موضوع میتواند به درک بهتر چگونگی شکلگیری و تکامل بادهای خورشیدی و همچنین شرایط اولیه منظومه شمسی کمک کند و تصویری روشنتر از گذشته خورشید در اختیار ما قرار دهد.
