همه ما میدانیم که آلودگی هوا برای سلامتی مضر است، اما شاید کمتر به این نکته توجه کرده باشیم که این آلودگی چگونه بر سایر سیستمهای بدن تأثیر میگذارد.
ذرات ریز آلاینده موجود در هوا فقط در ریهها باقی نمیمانند. این ذرات میتوانند وارد جریان خون شده و سایر اندامها را تحت تأثیر قرار دهند. این ذرات ریز میتوانند باعث التهاب و استرس اکسیداتیو در سراسر بدن شوند.
حتی این ذرات میتوانند به مغز نیز نفوذ کنند. مطالعات نشان دادهاند که ذرات بسیار ریز (PM2.۵) با طیف وسیعی از بیماریهای مرتبط با مغز، از جمله زوال عقل، اماس، افسردگی، اضطراب، آلزایمر، تومورهای مغزی و سکته مغزی مرتبط هستند.
اکنون، یک تحلیل جامع جدید که توسط محققان دانشگاه کمبریج انجام شده است، نشان میدهد که تنفس هوای آلوده در طولانی مدت میتواند خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را افزایش دهد.
این مطالعه که در مجله Environment International منتشر شده است، ۴۲ تحقیق قبلی را که بر روی جمعیتهایی در آمریکای شمالی، اروپا و آسیا انجام شده بود، مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. این بزرگترین بررسی تا به امروز است که ارتباط بین قرار گرفتن طولانی مدت در معرض آلودگی هوای آزاد و چندین بیماری عصبی دژنراتیو مهم را بررسی میکند.
واضحترین ارتباط برای بیماری پارکینسون مشاهده شد. محققان دریافتند که به ازای هر ۵ میکروگرم بر متر مکعب افزایش در قرار گرفتن طولانی مدت در معرض ذرات PM2.۵، خطر ابتلا به پارکینسون حدود ۱۰ درصد افزایش مییابد. همچنین، قرار گرفتن در معرض ذرات بزرگتر PM10 با ۱۸ درصد افزایش خطر ابتلا به پارکینسون به ازای هر ۱۵ میکروگرم بر متر مکعب افزایش همراه بود.
برای درک بهتر این اعداد، محققان اشاره میکنند که میانگین غلظت PM2.۵ اندازهگیری شده در کنار جادهها در مرکز لندن در سال ۲۰۲۳، ۱۰ میکروگرم بر متر مکعب بوده است. این بدان معنا نیست که هر کسی که در هوای آلوده زندگی میکند حتماً به پارکینسون مبتلا میشود، بلکه صرفاً خطر ابتلا افزایش مییابد.
البته، عوامل دیگری مانند ژنتیک، سن و رژیم غذایی نیز در ابتلا به این بیماری نقش دارند. اما با توجه به اینکه میلیونها نفر روزانه در معرض آلودگی هوا قرار دارند، حتی افزایش جزئی در خطر میتواند منجر به تعداد قابل توجهی موارد اضافی در جمعیت شود.
نکته مهم این است که برخلاف عوامل خطر غیرقابل تغییر مانند سن و ژنتیک، آلودگی هوا تا حد زیادی تحت کنترل انسان است. آنالین ناوراتنام، محقق بالینی در دانشگاه کمبریج، گفته است گفته است: “با توجه به افزایش بار جهانی بیماریهای عصبی، درک عوامل خطر محیطی قابل اصلاح اهمیت فزایندهای دارد. یافتههای ما شواهدی را اضافه میکند که بهبود کیفیت هوا میتواند فوایدی فراتر از سلامت قلب و عروق و تنفس داشته باشد و به طور بالقوه در استراتژیهای کاهش بار بیماری پارکینسون کمک کند.”
حمل و نقل پاکتر، کاهش انتشار آلایندههای صنعتی و استانداردهای سختگیرانهتر کیفیت هوا، بیماری پارکینسون را به طور کامل از بین نمیبرد، اما ممکن است به کاهش تعداد افراد مبتلا کمک کند.
این بررسی صرفاً خبر بد نداشت. محققان هیچ مدرک قانعکنندهای مبنی بر اینکه قرار گرفتن طولانی مدت در معرض PM2.۵ یا دیاکسید نیتروژن خطر ابتلا به مولتیپل اسکلروزیس (MS) را افزایش میدهد، پیدا نکردند. همچنین ارتباط روشنی بین PM2.۵ و بیماریهای نورون حرکتی مانند ALS مشاهده نشد.
با این حال، محققان اشاره کردند که تعداد مطالعات در این زمینهها (فقط سه مطالعه برای MS و سه مطالعه برای بیماریهای نورون حرکتی) کم بوده و نتیجهگیری قطعی را دشوار کرده است. ناوراتنام میگوید میگوید: “ما به شدت به تحقیقات بیشتری در جمعیتهای بزرگتر نیاز داریم تا این مسئله مهم بهداشت عمومی را بررسی کنیم.”
یکی از چالشهای بزرگ این است که بیماریهای عصبی دژنراتیو به آرامی و اغلب طی دههها ایجاد میشوند، که مطالعه آنها را دشوار میکند. افراد جابجا میشوند، سطوح آلودگی در طول زمان تغییر میکند و تخمین دقیق میزان قرار گرفتن در معرض آلودگی در طول عمر یک فرد، کار سادهای نیست.
با این حال، با بررسی گروههای جمعیتی بزرگ یا مطالعات متعدد، همانطور که این تحقیق انجام داده است، میتوان اطلاعات قابل استفادهای به دست آورد.
محققان استدلال میکنند که آلودگی هوا به عنوان یکی از معدود عوامل خطر بالقوه قابل اصلاح برای این بیماریها، شایسته توجه است. الکساندرا تین-اسمیت، اپیدمیولوژیست از دانشگاه کمبریج، اظهار داشت اظهار داشت: “این یافتهها به مجموعه شواهد رو به رشد و قوی در مورد اثرات نامطلوب متعدد آلودگی هوا در سراسر جهان، از طیف گستردهای از بیماریها در تمام سیستمهای اندام انسانی گرفته تا مرگ زودرس، افزوده میشود.”
این تحقیق یادآوری دیگری است که هوای پاک تنها آسمان را شفاف نگه نمیدارد، بلکه ممکن است از یکی از مهمترین اندامهای بدن ما نیز محافظت کند.
