آلودگی هوا، این مهمان ناخواندهی شهرهای پرجمعیت و حتی مناطق دور از دسترس، تنها ریهها را هدف قرار نمیدهد. ذرات ریز معلق در هوا، که از اگزوز خودروها، کارخانهها و آتشسوزیها منتشر میشوند، میتوانند به درون ریهها نفوذ کرده و به جریان خون راه یابند. این ذرات کوچک، که به نام PM2.۵ شناخته میشوند، میتوانند التهاب و استرس اکسیداتیو را در سراسر بدن تشدید کنند و حتی به مغز برسند.
تحقیقات جدید، که حاصل تحلیل ۴۲ مطالعهی پیشین در آمریکای شمالی، اروپا و آسیا است، نشان میدهد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض هوای آلوده، خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را افزایش میدهد. این بزرگترین بررسی تاکنون است که ارتباط میان آلودگی هوای بیرون و بیماریهای عصبی-تحلیلبرنده را مورد ارزیابی قرار داده است.
این مطالعه که در نشریهی Environment International منتشر شده است، به روشنی نشان داد که به ازای هر ۵ میکروگرم بر متر مکعب افزایش در مواجهه بلندمدت با ذرات PM2.۵، خطر ابتلا به پارکینسون حدود ۱۰ درصد افزایش مییابد. ذرات بزرگتر PM10 نیز با افزایش ۱۸ درصدی خطر ابتلا به پارکینسون به ازای هر ۱۵ میکروگرم بر متر مکعب افزایش، مرتبط بودهاند.
این یافتهها به این معنا نیست که هر فردی که در معرض هوای آلوده زندگی میکند، حتماً به پارکینسون مبتلا خواهد شد. عوامل دیگری مانند ژنتیک، سن و رژیم غذایی نیز نقش مهمی ایفا میکنند. با این حال، با توجه به اینکه میلیونها نفر روزانه در معرض آلودگی هوا قرار دارند، حتی افزایش جزئی در خطر ابتلا میتواند منجر به موارد قابل توجهی از بیماری در سطح جامعه شود.
نکتهی حائز اهمیت این است که برخلاف عوامل غیرقابل تغییر مانند سن و ژنتیک، آلودگی هوا یک عامل محیطی قابل کنترل است. آنالین ناوراتنام، پژوهشگر بالینی در دانشگاه کمبریج، در مصاحبهای گفت اظهار داشت: “با توجه به افزایش روزافزون بار بیماریهای عصبی-تحلیلبرنده در سراسر جهان، درک عوامل خطر محیطی قابل اصلاح اهمیت فزایندهای دارد.”
وی افزود: “یافتههای ما شواهدی را اضافه میکند که بهبود کیفیت هوا میتواند فوایدی فراتر از سلامت قلب و عروق و تنفس داشته باشد و به استراتژیهایی برای کاهش بار بیماری پارکینسون کمک کند.”
اگرچه این بررسی شواهد قانعکنندهای مبنی بر ارتباط آلودگی هوا با افزایش خطر بیماریهایی مانند اماس (MS) یا بیماریهای نورون حرکتی (مانند ALS) پیدا نکرد، اما محققان تأکید کردند که تعداد مطالعات در این زمینهها محدود بوده و نیاز به تحقیقات بیشتری وجود دارد.
ناوراتنام همچنین میگوید که نتایج و عدم وجود ارتباط در برخی بیماریها ممکن است به طراحی مطالعات بستگی داشته باشد و “ما فوراً به تحقیقات بیشتری در جمعیتهای بزرگتر برای بررسی این موضوع مهم بهداشت عمومی نیاز داریم.”
یکی از چالشهای اصلی در این زمینه، روند کند پیشرفت بیماریهای عصبی-تحلیلبرنده است که اغلب طی دههها رخ میدهد و مطالعهی دقیق آنها را دشوار میسازد. با این حال، این تحقیق نشان میدهد که آلودگی هوا یکی از عوامل خطر قابل اصلاح برای این بیماریهاست.
الکساندرا تین-اسمیت، اپیدمیولوژیست در دانشگاه کمبریج، گفت که “این یافتهها به مجموعهی رو به رشد و قوی شواهد در مورد اثرات نامطلوب متعدد آلودگی هوا در سراسر جهان، از طیف وسیعی از بیماریها در تمام سیستمهای اندامی بدن انسان گرفته تا مرگ زودرس، میافزاید.”
این پژوهش یادآوری دیگری است که هوای پاک فراتر از شفاف نگه داشتن آسمان عمل میکند و ممکن است از یکی از مهمترین اعضای بدن ما محافظت کند.
