وجود مقادیر بالای کلسترول بد یا همان لیپوپروتئین کمچگالی در جریان خون میتواند به مرور زمان باعث تجمع پلاک در دیواره عروق شود و احتمال بروز حوادث قلبی و عروقی مانند سکته را افزایش دهد. عوامل گوناگونی همچون ژنتیک، رژیم غذایی و سن بر میزان کلسترول تأثیر میگذارند و روشهای متداول کنونی معمولاً شامل اصلاح سبک زندگی، تغییرات رژیم غذایی و مصرف داروهای استاتین هستند.
اکنون دانشمندان روش دقیقی مبتنی بر ویرایش ژن با فناوری کریسپر توسعه دادهاند که میتواند با یک بار تزریق، تغییری دائمی در ژنتیک ایجاد کرده و سطح کلسترول بد را بهطور چشمگیری کاهش دهد. این داروی آزمایشی که CTX310 نام دارد، با هدف تقلید از یک جهش ژنتیکی طبیعی طراحی شده است که سطح کلسترول را از طریق کاهش بیان یک پروتئین کبدی موسوم به ANGPTL3 پایین میآورد.
نتایج تازه به دست آمده از یک کارآزمایی بالینی که سرپرستی آن را محققان مرکز تحقیقات بالینی کلولند کلینیک بر عهده داشتهاند و گزارش آن در نشریه مجله پزشکی نیوانگلند چاپ شده، نشان میدهد که این روش حتی پس از گذشت یک سال نیز ایمن و اثربخش باقی میماند.
طی این پژوهش، ۱۵ داوطلب مبتلا به مشکلات جدی مرتبط با کلسترول یا تریگلیسیرید تحت تزریق وریدی نانوذرات حاوی دستورالعملهای ژنتیکی کریسپر قرار گرفتند و وضعیت آنها تا ۱۲ ماه به دقت زیر نظر گرفته شد. در حالی که یکی از شرکتکنندگان ۱۷۹ روز پس از درمان جان خود را از دست داد، پژوهشگران تأکید کردند که این مرگ هیچ ارتباطی با داروی CTX310 نداشته است.
در میان سایر شرکتکنندگان، روند کااهش سطح کلسترول و تریگلیسیرید همچنان پایدار ماند و هیچ عارضه جانبی جدی جدیدی گزارش نشد.
برای چهار نفری که بالاترین دوز نانوذرات را دریافت کرده بودند، میزان پروتئین کبدی مذکور بهطور میانگین ۷۸.۶ درصد کاهش یافت. همچنین میانگین سطح کلسترول بد در این افراد ۵۲.۵ درصد و مقدار تریگلیسیرید آنها ۴۷.۸ درصد افت کرد.
اگرچه این مطالعه روی نمونه کوچکی از بیماران انجام شده است، اما دستاوردهای اولیه آن بسیار امیدوارکننده به نظر میرسد و نشان میدهد که این روش ارزش ادامه مسیر پژوهشی و توسعه بیشتر را دارد. کاربرد چنین درمان تکمرحلهای میتواند در مقایسه با روشهای دارویی نیازمند مصرف روزانه یا هفتگی، زندگی را برای بیماران بسیار سادهتر کند.
گامهای بعدی در مسیر توسعه
این پژوهشگران در مقاله خود اعلام کردند که این رویکرد درمانی فرصتی منحصربهفرد برای بیماران مبتلا به اختلالات لیپیدی فراهم میکند. فاز بعدی این مطالعات یعنی فاز ۱ب هماکنون برای بررسی دقیقتر دوزهای مؤثر آغاز شده است و پژوهشگران معتقدند که نتایج تکمیلی میتواند راه را برای تأیید نهایی این روش هموار سازد.
نتیجهگیری
درمانهای نوین مبتنی بر ویرایش ژن چشمانداز نوینی را در مقابله با بیماریهای سختدرمان عروقی گشودهاند. هرچند تایید نهایی این فناوری نیازمند کارآزماییهای بالینی گستردهتر و طولانیمدتتر است، اما کاهش ۵۲ درصدی کلسترول بد با یک بار تزریق نشاندهنده پتانسیل بالای ژندرمانی در آینده پزشکی جهان است.
