تکه بزرگی از یک موشک رهاشده اسپیسایکس احتمالاً امروز با سطح ماه برخورد کرده است. اگرچه هنوز هیچ تأیید رسمی یا تصویری از این برخورد منتشر نشده، اما اطلاعات موجود نشان میدهد که این رویداد به احتمال بسیار زیاد رخ داده است.
طی چند ماه گذشته، ستارهشناسان پیشبینی کرده بودند که مرحله فوقانی یکی از موشکهای Falcon ۹ به سطح ماه برخورد خواهد کرد.
بر اساس محاسبات مربوط به مسیر حرکت این قطعه و تأثیر نیروی گرانش ماه، زمان برخورد حدود ساعت ۶:۳۵ صبح به وقت هماهنگ جهانی (UTC) در تاریخ ۵ اوت ۲۰۲۶ برآورد شده بود. اکنون که این زمان سپری شده، احتمال میرود برخورد انجام شده باشد.
این قطعه زباله فضایی که حدود ۱۳.۸ متر طول و نزدیک به ۴ هزار کیلوگرم وزن دارد، به مرحله فوقانی موشک Falcon ۹ مربوط میشود که مأموریت خصوصی Blue Ghost متعلق به شرکت Firefly Aerospace را به سمت ماه پرتاب کرده بود. این مأموریت در دوم مارس ۲۰۲۵ با موفقیت روی سطح ماه فرود آمد.
برخورد این قطعه با ماه بخشی از برنامه اولیه نبود. قرار بود مرحله فوقانی Falcon ۹ پس از رهاسازی فضاپیمای Blue Ghost وارد جو زمین شود و در اثر اصطکاک بسوزد، اما در عوض تحت تأثیر گرانش ماه قرار گرفت و طی ماههای گذشته بهتدریج به سمت آن کشیده شد تا سرانجام امروز با سطح ماه برخورد کند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی ناسا و یک مقاله علمی اولیه، این برخورد احتمالاً در نزدیکی دهانه Einstein در لبه غربی ماه و با سرعتی حدود ۸۷۰۰ کیلومتر بر ساعت رخ داده است؛ سرعتی که حتی از گلوله شلیکشده از یک تفنگ تکتیرانداز نیز بیشتر است.
مدلسازیهای فیزیکی نشان میدهد این برخورد احتمالاً دهانهای جدید با قطری بین ۲۰ تا ۳۰ متر و عمقی حدود ۵ متر ایجاد کرده و بیش از یک میلیون کیلوگرم غبار ماه را به آسمان پرتاب کرده است.
با این حال، تأیید قطعی این رویداد به زمان بیشتری نیاز دارد. هیچیک از فضاپیماهای حاضر در مدار ماه هنگام وقوع برخورد در موقعیت مناسبی برای ثبت مستقیم آن نبودند. حتی اگر چنین امکانی نیز وجود داشت، درخشش ناشی از برخورد احتمالاً بسیار ضعیف بود، زیرا مرحله فوقانی Falcon ۹ ساختاری توخالی دارد و مانند یک جرم سنگی یا فلزی متراکم نیست.
تاکنون تنها رصدخانه جنوبی اروپا (ESO) از ثبت نشانههایی از این برخورد خبر داده است. تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT) این رصدخانه در شیلی بهعنوان بخشی از یک برنامه هماهنگ، برخورد را زیر نظر داشت.
این تلسکوپ موفق شد خطوط طیفی مربوط به گازهای سدیم و لیتیوم را در ابر مواد حاصل از برخورد شناسایی کند؛ ابری که تا حدود ۱۰ دقیقه پس از برخورد قابل رصد بود. بنابراین، اگرچه هنوز تصویری مستقیم از برخورد وجود ندارد، اما این مشاهده قویترین مدرک موجود برای تأیید وقوع آن محسوب میشود.
ناسا نیز اعلام کرده بود که تلاش خواهد کرد این رویداد را با استفاده از تلسکوپهای زمینی رصد کند، اما هشدار داده بود که شرایط آبوهوایی و میزان نور ممکن است مشاهده مستقیم را دشوار کند.
حتی اگر تصویری از لحظه برخورد ثبت نشده باشد، دانشمندان میتوانند بعداً با مقایسه تصاویر قبل و بعد از محل برخورد، دهانه ایجادشده را شناسایی کنند.
فرصتی ارزشمند برای دانشمندان
اگرچه برخورد زبالههای فضایی با ماه اتفاقی نیست که بشر بخواهد آن را تکرار کند، زیرا میتواند سطح دستنخورده ماه را که اطلاعات ارزشمندی از برخوردهای طبیعی میلیاردها سال گذشته در خود حفظ کرده، دچار تغییر کند، اما این رویداد از نظر علمی فرصت کمنظیری به شمار میرود.
از آنجا که دانشمندان تقریباً با دقت میدانند چه جرمی، با چه سرعت و زاویهای به ماه برخورد کرده است، میتوانند دقت مدلهای شبیهسازی برخورد اجرام با سطح ماه را ارزیابی و آنها را بهبود دهند.
این دومین باری است که تصور میشود یک قطعه بزرگ زباله فضایی ساخت بشر بهطور اتفاقی و نه در قالب یک مأموریت برنامهریزیشده با ماه برخورد کرده است. نخستین مورد در مارس ۲۰۲۲ رخ داد؛ زمانی که یک بوستر موشک متعلق به مأموریت چینی Chang’e ۵-T1 با سمت پنهان ماه برخورد کرد و دهانهای دوقلو و غیرعادی بر جای گذاشت.
با این حال، احتمالاً این آخرین خبر درباره چنین برخوردهایی نخواهد بود. با افزایش مأموریتهای قمری ناسا، اسپیسایکس و شرکتهای خصوصی، ترافیک فضایی در اطراف ماه نیز بیشتر میشود و در نتیجه احتمال گرفتار شدن بوسترهای موشک و دیگر زبالههای فضایی در میدان گرانشی ماه و برخورد آنها با سطح این قمر نیز افزایش خواهد یافت.
