گاهی اوقات مسائل مربوط به سلامتی انسان شبیه به یک رعد و برق بیخبر فرمیآیند. انسان با خیالی آسوده زندگی میکند، اما ناگهان یک بیماری خطرناک از راه میرسد. در حالی که برخی از عارضهها واقعاً ناگهانی رخ میدهند، پارهای دیگر از مشکلات پزشکی سالها یا حتی دههها پیش از بروز علائم بالینی در سکوت شکل میگیرند و پیشروی میکنند.
یکی از این عارضههای پنهان، تصلب شرائین است که به مرور زمان با تجمع پلاک در داخل سرخرگها همراه میشود و به عنوان عامل اصلی بیماریهای قلبی و عروقی شناخته میشود. دانشمندان از دیرباز میدانستند که این پدیده میتواند سالها پیش از پدیدار شدن علائم آشکار، به صورت خاموش رشد کند. با این حال، زمان دقیق آغاز این روند پنهان و میزان شیوع آن در سنین مختلف تا پیش از این به درستی مشخص نشده بود.
پژوهش جدیدی با بررسی نزدیک به ۱۷ هزار فرد بزرگسال در کشورهای اسپانیا و دانمارک، ابعاد تازهای از شیوع خاموش این بیماری را نمایان کرده است. این تحقیق که با سرپرستی پزشکانی همچون هنینگ بوندگارد و بورخا ایبانیس انجام شد، نشان میدهد که بیش از ۵۷ درصد از افراد شرکتکننده در محدوده سنی ۱۸ تا ۷۰ سال، نشانههایی از این عارضه را در خود داشتهاند.
بیماریهای قلبی و عروقی به عنوان اصلیترین عامل مرگومیر در سراسر جهان شناخته میشوند و فرآیند یادشده بخش عمدهای از این بار سنگین را تشکیل میدهد. این وضعیت زمانی رخ میدهد که چربیها، کلسترول و سایر مواد در دیواره رگها انباشته شده و رسوباتی به نام پلاک را پدید آورند. با گذشت زمان، این پلاکها بزرگتر شده و مسیر عبور جریان خون را تنگتر میکنند. در این میان، پارگی یک پلاک میتواند به تشکیل لخته خون انجامیده و سکته قلبی یا مغزی را رقم بزند.
یافتههای این تحقیق نشان داد که آثار تصلب شرعیت پنهان حتی در جوانان ۱۸ تا ۲۹ ساله نیز قابل مشاهده است و از هر ۱۳ نفر، حدود یک نفر به آن مبتلا است. با عبور از این سنین، شیوع عارضه با سرعت بالایی افزایش مییابد؛ به طوری که در دهه سوم زندگی، بیش از یک سوم مردان و نزدیک به یک چهارم زنان به پلاکهای قابل تشخیص دچار هستند. مردان معمولاً این الگو را زودتر بروز میدهند و بین ۵ تا ۱۰ سال جلوتر از زنان هستند، در حالی که زنان شیب تندتری را در سنین میانسالی تجربه میکنند.
بررسیها نشان داد که با افزایش سن، نه تنها تعداد مناطق درگیر در بدن بیشتر میشود، بلکه حجم پلاکهای شناساییشده نیز رشد چشمگیری پیدا میکند. سرپرست این تیم پژوهشی در این باره اعلام میکند که «پروژه پژوهش نشان میدهد که این عارضه را میتوان دههها قبل از بروز علائم بالینی تشخیص داد و جامعترین نقشه تکامل بیماری را در طول زندگی بزرگسالی فراهم کرد.»
نکته قابل توجه این پژوهش، شکاف عمیق میان ارزیابیهای سنتی ریسک و حضور واقعی بیماری است. ابزارهای استانداردی که برای تخمین خطر ۱۰ ساله قلبی استفاده میشوند، بسیاری از افراد دارای پلاکهای پنهان را در گروه پرخطر قرار نمیدهند. محققان بر این باورند که استفاده از تصویربرداری پزشکی میتواند در آینده به عنوان روشی مکمل برای ارزیابی دقیقتر خطرات به کار گرفته شود.
دانشمندان امیدوارند در مرحله بعدی این پژوهش با انجام آزمایشهای بالینی گستردهتر، تاثیر پیشگیریهای تصویربرداریمحور را در کند کردن روند پیشرفت بیماری بررسی کنند. متخصصان قلب و عروق در خصوص آینده پیشگیری از بیماریهای قلبی اظهار میکند که «اگر بتوانیم تصلب شرائین را در نخستین مراحل شناسایی کنیم، قادر خواهیم بود سریعتر مداخله کرده و درمان را به شکل مؤثرتری شخصیسازی کنیم.» نتایج کامل این بررسی در نشریه معتبر نشریه انتشار یافته است.
جمعبندی
شناخت زودهنگام پدیدههای پنهانی مانند تصلب شرائین میتواند رویکرد پزشکی را از درمان واکنشی به پیشگیری دقیق تغییر دهد. نتایج پژوهشهای نوین یادآور این موضوع است که پایش سلامت عروق پیش از بروز علائم بالینی، نقشی حیاتی در کاهش مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبی ایفا میکند.
