کاوشگر Perseverance ناسا دوربینهای خود را که معمولاً به سنگها و مسیر حرکتش روی مریخ معطوف هستند، به سمت خانه برگرداند و لحظهای تاریخی را ثبت کرد؛ زمانی که فوبوس، یکی از قمرهای مریخ، برای مدت کوتاهی جلوی دید آن از زمین را گرفت.
این نخستین بار است که بشر مشاهده میکند زمین از سطح جهانی دیگر توسط یک جرم آسمانی دیگر پنهان میشود.
رویدادهای نجومی که در آن یک جرم از مقابل جرم دیگری عبور میکند، بسته به شرایط نامهای متفاوتی دارند. ما معمولاً از خورشیدگرفتگی و ماهگرفتگی هیجانزده میشویم، اما رویدادهای مشابه و کوچکتر نیز وجود دارند که نامهای جداگانهای دارند.
وقتی یک سیاره از بین ما و ستاره خود عبور کند اما تنها بخشی از نور آن را مسدود کند، به آن «گذر» (Transit) گفته میشود. اما زمانی که جرم پنهانشده یک سیاره یا یک ستاره دوردست باشد، این پدیده «اختفا» (Occultation) نام دارد.
مأموریت Artemis II نیز تصویری از غروب زمین پشت ماه ثبت کرده بود، اما آن تصویر از فضا گرفته شده بود، نه از سطح یک جهان دیگر.
ما اغلب شاهد اختفای ستارهها توسط ماه هستیم، زیرا ماه در مسیر حرکت خود در آسمان شب بارها چنین رویدادهایی ایجاد میکند. حتی اختفای سیارات توسط ماه نیز چندان نادر نیست.
اما مشاهده یک اختفا از سطح مریخ بسیار دشوارتر است. دلیل آن این است که فوبوس و دیموس، دو قمر مریخ، بخش بسیار کوچکتری از آسمان شب را نسبت به ماه زمین اشغال میکنند، بهویژه هنگام طلوع و غروب. بنابراین احتمال اینکه بتوانند جرم جالبی را در مسیر عبور خود پنهان کنند، کمتر است.
با این حال، در شامگاه ۲ ژوئیه، Perseverance نهتنها شاهد یک رویداد اختفا بود، بلکه جرمی که برای مدت کوتاهی در آسمان پنهان شد، همان سیارهای بود که این کاوشگر از آن آمده بود و پیامهایش نیز به همانجا بازمیگردد؛ یعنی زمین.
آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) مجموعهای از تصاویر این اختفا را منتشر کرده است.
دکتر جاستین ماکی از JPL در بیانیهای گفت:
«تصویر ترکیبی، یک پرتره منحصربهفرد از زمین است که از سطح سیارهای دیگر گرفته شده و فوبوس نیز مانند یک مهمان ناخوانده در آن حضور دارد.»
کاوشگر Perseverance در اصل برای حفاری و بررسی سنگها طراحی شده است، نه نگاه کردن به آسمان. به همین دلیل دوربین Mastcam-Z که این تصاویر را ثبت کرده، حتی هنگام ساخت نیز پیشرفتهترین فناوری روز محسوب نمیشد.
اکنون، بیش از شش سال پس از پرتاب و ۱۹۰۷ روز پس از فرود روی مریخ، این دوربین نسبتاً قدیمی محسوب میشود؛ بنابراین کیفیت پایین تصاویر قابل انتظار است.
برای بهبود تصاویر، JPL نسخه دیگری از آنها را منتشر کرده که در آن نور پسزمینهای ناشی از بازتاب نور در جو نازک مریخ حذف شده و آسمان پشت فوبوس و زمین کاملاً تاریک شده است.
این مشاهده تنها به دلیل موقعیت خاص خورشید و زمین در آسمان مریخ امکانپذیر شد. از دید Perseverance در آن زمان، فاصله زاویهای مناسبی میان خورشید و زمین وجود داشت و بخش قابل توجهی از سطح زمین روشن دیده میشد.
از سوی دیگر، فوبوس در مرحله هلالی خود قرار داشت که این موضوع نیز خوششانسی محسوب میشد. اگر بخش بیشتری از قمر روشن بود، نور آن میتوانست زمین را تحتالشعاع قرار دهد.
این رویداد حدود ساعت ۷ عصر به وقت محلی مریخ رخ داد. در آن زمان نیمکره شمالی مریخ در فصل زمستان قرار داشت و خورشید مدت زیادی قبل از آن غروب کرده بود؛ شرایطی که باعث شد اختفا بسیار واضحتر دیده شود.
Perseverance برای مشاهده این رویداد واقعاً خوششانس بود.
دکتر مارک لمون از مؤسسه علوم فضایی گفت:
«فوبوس روزی سه بار از آسمان مریخ عبور میکند و زمین نیز ماهها در محدوده دید قرار دارد، اما قرار گرفتن مستقیم این دو جرم در یک راستا نیازمند برنامهریزی و کمی شانس است.»
علاوه بر این، به دلیل اینکه فوبوس بسیار نزدیک به سطح مریخ گردش میکند، هر اختفا تنها از منطقه کوچکی روی مریخ قابل مشاهده است. در این مورد، منطقه Jezero دقیقاً در مکان مناسب قرار داشت.
برای فضانوردانی که در آینده در مسیر حرکت Perseverance قدم خواهند گذاشت، مشاهده عبور قمرهای مریخ از مقابل خورشید احتمالاً یکی از جذابترین تجربهها خواهد بود؛ اما شاید هیچ منظرهای به اندازه دیدن رقص فوبوس و زمین در آسمان مریخ شگفتانگیز نباشد.
