در سال ۱۳۶۸ (۱۹۸۹ میلادی)، کاوشگر وویجر ۲ توانست طوفان عظیمی را در نیمکره جنوبی سیاره نپتون شناسایی کند یک طوفان بیضیشکل و تاریک را در نیمکره جنوبی این سیاره ثبت کرد که ابعاد آن در طول محور بزرگتر به حدود ۱۳ هزار در ۶۶۰۰ کیلومتر میرسید و به اندازهای بزرگ بود که میتوانست کل زمین را در خود جای دهد. این طوفان تاریک که ابعادی در حدود اندازه زمین داشت، با بادهایی با سرعت سرسامآور ۲۱۰۰ کیلومتر در ساعت احاطه شده بود؛ سرعتی که در میان سریعترین پدیدههای جوی ثبتشده در منظومه شمسی قرار دارد. با این حال، هنگامی که تلسکوپ فضایی هابل پنج سال بعد، در سال ۱۳۷۳ (۱۹۹۴)، به نپتون نگاه کرد، اثری از این طوفان باقی نمانده بود.
تفاوت رفتاری طوفانهای نپتون و مشتری
برخلاف لکه سرخ بزرگ مشتری که بیش از یک قرن است فعال مانده و نسلهای مختلفی از ستارهشناسان آن را رصد کردهاند، طوفانهای نپتون عمری بسیار کوتاه دارند. ایمی سایمن، دانشمند علوم سیارهای در مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا، این ناپدید شدن ناگهانی را یک شگفتی واقعی برای حوزهای توصیف کرده است که به نوع کاملاً متفاوتی از طوفانها عادت دارد. پژوهشگران تخمین میزنند که هر لکه تاریک معمولی در نپتون بین یک تا شش سال دوام میآورد و عمر متوسط آنها حدود دو سال است، در حالی که لکههای جدید تقریباً هر چهار تا شش سال یک بار در نقاط مختلف سیاره شکل میگیرند.
بررسیهای بعدی نشان داد که نپتون پس از سال ۱۳۶۸ (۱۹۸۹) نیز به ایجاد لکههای تاریک ادامه داده است. به عنوان مثال، برنامه بررسی جو سیارههای بیرونی هابل که نظارت سالانهای بر این سیاره دارد، در سال ۱۳۹۴ (۲۰۱۵) توانست روند زوال یکی از این طوفانها را برای نخستین بار به صورت بلادرنگ زیر نظر بگیرد. این سامانه ابری تاریک کوچکتر شد و سرانجام از بین رفت.
کشف سرنخهایی درباره شکلگیری طوفانها
دانشمندان پی بردند که ابرهای روشن ساخته شده از یخ متان، پیش از شکلگیری لکههای تاریک جدید ظاهر میشوند. این موضوع به پژوهشگران اجازه میدهد تا پیش از پیدایش کامل طوفان، نشانههای اولیه آن را رصد کنند. مایکل وونگ، پژوهشگر دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، توضیح میدهد که اگرچه سرعت بادهای درون این گردابهای تاریک به طور مستقیم اندازهگیری نشده است، اما مدلسازیهای رایانهای نشان میدهند سرعت داخلی آنها به حدود ۳۶۰ کیلومتر در ساعت میرسد.
علت ناپایداری جوی در نپتون
لکههای تاریک نپتون و لکه سرخ مشتری هر دو در مناطق پرفشار جوی شکل میگیرند. با این حال، آنچه طوفانهای نپتون را از بین میبرد، جریانهای جوی متلاطم این سیاره است. نپتون گرمای درونی بسیار زیادی از خود ساطع میکند که به جابجایی شدید هوا و جریانهای جتی سریع منجر میشود. این پدیدهها گردابهای ایزوله را طی چند سال فرسایش داده و نابود میکنند.
نگاهی به چرخه جوی نپتون
اگرچه نپتون نیمی از زمان رصدهای انسانی را میزبان دستکم یکی از این طوفانهای عظیم بوده است، اما هیچیک از آنها به اندازه کافی دوام نیاوردهاند تا به پدیدهای دائمی تبدیل شوند. تکرار این چرخه تولد و مرگ جوی نشان میدهد که این رفتار، ویژگی ذاتی آبوهوای این سیاره دوردست است.
