سنگهای آسمانی که روزگاری نماد نابودی و انقراض به شمار میرفتند، گاه هدایایی کیهانی برای گذشتگان بودهاند. شهابسنگهایی که قدرت تخریب عظیمی نداشتند، پنجرهای به سوی محیطهای کاملاً بیگانه و قدیمیتر از منظومه شمسی به روی بشر گشودهاند.
در هزارههای گذشته، ارزش این سنگهای فضایی بسیار بیشتر از امروز بود و جوامع پیش از عصر آهن از آنها به عنوان منبعی ارزشمند برای ساخت ابزار استفاده میکردند. پژوهشی تازه در مجله ژورنال باستانشناسی نشان میدهد که جوامع باستانی تاثیرگذار مانند مینوسیها و میسنیها، حلقههای درخشانی از جنس شهابسنگ به دست میکردند تا قدرت و جایگاه خود را به رخ دیگران بکشند.
مردمان سراسر جهان در طول تاریخ از شهابسنگها برای ساخت ابزار، سلاح و جواهرات بهره بردهاند. با این حال، باستانشناسان مدتها تصور میکردند که یونان عصر برنز فاقد چنین آثار باستانی است. به همین دلیل، محققان تصمیم گرفتند بررسی کنند که آیا تمدنهای باستانی یونان نیز از آهن شهابسنگی استفاده میکردهاند و فلزکاری آهن در آن منطقه از چه زمانی آغاز شده است.
گروهی از پژوهشگران طی بررسیهای خود ترکیب شیمیایی بیش از ۱۰۰ اثر باستانی از یونان امروزی را آنالیز کردند که شامل ۹۱ شیء آهنی نظیر انگشتر، دستبند و چاقو میشد. این آثار متعلق به بازه زمانی ۳۸۰۰ تا ۳۰۰۰ سال پیش بودند. با استفاده از روش پیشرفته فلورسانس اشعه ایکس، مشخص شد که ۱۳ مورد از این اشیاء حاوی نیکل هستند و احتمالاً با استفاده از آهن شهابسنگی ساخته شدهاند.
نکته جالب توجه این است که هر ۱۳ شیء مذکور، انگشترهای فاخری هستند که فلزات دیگری مانند طلا یا نقره نیز در ساخت آنها به کار رفته است. این انگشترها همچنین دارای قابهایی برای نگهداری مهرهای سلطنتی بودهاند.
بیشتر این انگشترها از محوطههای دفن مجلل مانند مقبرههای میسنی به دست آمدهاند. در یکی از موارد جالب، انگشتر یادشده در یک گورستان مینوسی روی انگشت یک کاهن اعظم کشف شد. پژوهشگران در این زمینه اظهار میکنند که این انگشترهای شهابسنگی احتمالاً ابزارهای قدرتمندی برای خودنمایی افراد برجسته و نخبگان کاخنشین بودهاند.
آهن شهابسنگی به کار رفته در این آثار احتمالاً از مصر وارد شده است. جغرافیای یونان برای حفظ شهابسنگها مناسب نیست و این سنگها ممکن است در اثر فرسایش از بین بروند یا در دریا گم شوند. در مقابل، بیابانهای خشک مصر شرایط بسیار بهتری برای انباشت و ماندگاری این سنگهای فضایی فراهم میکنند.
پژوهشگران همچنین دریافتند که ۷۸ شیء آهنی دیگر از آهن ذوبشده ساخته شدهاند و چنین اشیایی ممکن است حتی پیش از سال ۱۴۰۰ پیش از میلاد در عصر برنز پدیدار شده باشند. با این حال، مقایسه با یافتههای آناتولی نشان میدهد که استفاده از آهن ساخت دست بشر در یونان با تأخیر همراه بوده است و این اقلام احتمالا از مناطقی مانند قبرس وارد میشدهاند.
تب و تاب استفاده از انگشترهای شهابسنگی تا حدود سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد ادامه داشت و پس از آن به دلایلی همچون مشکلات زنجیره تامین یا تغییر سلیقه انسانها از رونق افتاد. پژوهشگران در این باره نتیجه میگیرند که مد انگشترهای شهابسنگی احتمالاً با گذر زمان و درست مانند هر مد دیگری به طور طبیعی رنگ باخته است.
خلاصه
بررسیهای جدید روی آثار باستانی یونان باستان نشان میدهد که نخبگان و حکمرانان تمدنهای مینوسی و میسنی از حلقههای ساختهشده از آهن شهابسنگی به عنوان نمادی از قدرت و ثروت استفاده میکردند. این آثار فاخر که قدمت آنها به هزاران سال پیش برمیگردد، گواهی بر ارتباط میان فناوریهای اولیه متالورژی و دسترسی به منابع کمیاب کیهانی است.
