حیات بر روی کره زمین همواره مسیری پرتوهم و پربار را از میکروارگانیسمهای ساده تا تنوع زیستی شگفتانگیز امروزی طی کرده است. با این حال، رویدادهای انقراض جمعی اغلب بدون هشدار قبلی رخ میدهند و گونههای بیشماری را نابود میکنند.
بر اساس جدیدترین پژوهش، شیمی زمین همزمان با پنج انقراض بزرگ تاریخی دستخوش نوسان و ناپایداری شده است. این تغییرات شیمایی در واقع زنگ خطری پیشازوقوع برای تحولات شدید زیستمحیطی به شمار میروند.
این بررسی جدید که در نشریه نتورک کامیونیکیشنز انتشار یافته، نشان میدهد که اقلیم زمین طی ۵۳۹ میلیون سال گذشته میان پنج رژیم متمایز جابجا شده است. این دورهها به واسطه گذارهای سریع زیستمحیطی از یکدیگر تفکیک میشوند.
پژوهشگران دریافتند که در جریان این دوران گذار، موجودات زنده بیش از هر زمان دیگری در برابر انقراض آسیبپذیر بودهاند. این یافته توضیح تاریخی تازهای ارائه میدهد که چرا برخی دورههای زمانی با افت شدید تنوع زیستی مواجه بودهاند.
اندریج اسپریدونوف، دیرینهشناس و دانشمند علوم زمین در دانشگاه ویلنیوس، تشریح میکند که شاخص آسیبپذیری زیستکره هنگام افزایش نرخ انقراض و پیدایش گونهها بالا میرود. وی مجله نیچر یادآور میشود که این شاخص زمانی که تنوع زیستی کاهش مییابد نیز صعود میکند و محدود شدن گزینههای زیستی را بازتاب میدهد.
پژوهشگران با بررسی شاخص آسیبپذیری دریافتند که این میزان در پنج دوره زمانی شناساییشده نوسان داشته است. آسیبپذیری زیستکره در زمان گذار از یک دوره به دوره دیگر و همچنین همزمان با «پنج انقراض بزرگ» به اوج خود رسیده است.
با این وجود، ناپایداریهای زیستمحیطی به تنهایی عامل اصلی انقراض جمعی محسوب نمیشوند و عوامل دیگری مانند برخورد شهابسنگها نیز دخیل بودهاند. با این حال، این دوران گذار نشان میدهند که حیات روی زمین بهطور موقت شکنندهتر شده و در برابر بحرانهای بعدی آسیبپذیرتر خواهد بود.
در حالی که این پژوهش یک تحلیل تاریخی است و نمیتواند آینده بشریت را پیشبینی کند، اما ثبات نسبی دوران زمینشناسی کنونی را یادآور میشود. اگرچه این امر به معنای مصونیت در برابر اثرات انسانی نیست، اما نشان میدهد که شرایط فعلی با دورانهای بسیار ناپایدار گذشته تفاوت دارد.
خلاصه بررسی
بررسیهای جدید درباره تاریخ زمین نشان میدهد که تغییرات شیمیایی سیاره پیش از وقوع رویدادهای بزرگ انقراض هشدار میدهند. شناخت این الگوهای باستانی به دانشمندان کمک میکند تا درک بهتری از پایداری کنونی زیستکره داشته باشند.
