بر اساس یک پژوهش تازه منتشر شده، روزنامهنگاری تحقیقی در حوزه علم میتواند ابزاری قدرتمند برای مبارزه با تخلفات پژوهشی، تقلب و دستکاریهای شرکتی باشد و به ارتقای استانداردهای علمی کمک کند. این مطالعه که در نشریه Media and Communication به چاپ رسیده است، عملکرد روزنامهنگاران دیدهبان علم را در مناطق ایبرو-آمریکایی شامل اسپانیا، پرتغال و آمریکای لاتین زیر ذرهبین قرار میدهد.
پژوهشگران این حوزه با ۱۵ روزنامهنگار علمی گفتگو کردهاند تا چالشها و دستاوردهای کار آنها را بررسی کنند. بسیاری از این روزنامهنگاران توانستند به تاثیرات مثبت و ملموس فعالیتهای خود اشاره کنند که از جمله آنها میتوان به تغییر در قوانین، اعتراف به تخلفات، اعتراضات سازمانیافته و افزایش شفافیت اشاره کرد.
با این حال، روزنامهنگاران با مشکلاتی همچون کمبود بودجه، فشار زمان و دخالتهای سیاسی نیز دستوپنجه نرم میکنند. یکی از پژوهشگران این طرح عنوان میکند که روزنامهنگاری تحقیقی علمی به عنوان بخشی از راهحل سیستمیک، مانعی جدی در برابر رویههای نادرست ایجاد میکند.
یافتههای این پژوهش با پژوهشهای قبلی درباره روزنامهنگاری تحقیقی همخوانی دارد که آن را نگهبان وجدان جامعه میداند. این بررسیها معمولاً با اتکا به اطلاعات درونسازمانی، اسناد رسمی، کنفرانسهای آکادمیک، نکات ارائهشده از سوی مخاطبان و منابعی مانند Retraction Watch شکل میگیرند.
با وجود مزایای فراوان، این نوع روزنامهنگاری با چالشهایی نظیر فشار روانی، خصومت دانشمندان و حتی سانسور مواجه است. روزنامهنگاران آگاه هستند که افشای تخلفات علمی ممکن است خدشهدار کند اعتماد عمومی به علم را تضعیف کند و به دیدگاههای ضدعلمی میدان دهد.
پژوهشگران در مقاله خود توضیح میدهند که روزنامهنگاری دیدهبان علم در کنار نقش حیاتیاش، ممکن است ناخواسته خوراک تبلیغاتی برای منافع سیاسی و شرکتی فراهم کند. به همین دلیل، روزنامهنگاران از راهبردهایی برای جلوگیری از سوءاستفادههای ضدعلمی استفاده میکنند؛ از جمله کمک به مخاطبان برای درک بهتر روند علمی و زمینه چینی دقیق نتایج.
برای تضمین آینده روزنامهنگاری علمی، پیشنهاد میشود فرصتهای آموزشی ویژهای برای خبرنگاران فراهم شود تا نهادهای پژوهشی را بهتر واکاوی کنند. همچنین، تنوعبخشی به منابع مالی و حمایت بیشتر از خبرنگاران و روزنامهنگاران آزاد میتواند به پایداری این حرفه کمک شایانی کند.
در نهایت، این بررسی نشان میدهد که فعالیت رسانهای دقیق و اخلاقی در حفظ استانداردهای پژوهشی نقشی حیاتی ایفا میکند. پژوهشگران در این باره نتیجهگیری کرده است که امکانسنجی گزارشها گاهی بیش از اهمیت عمومی آنها بر تصمیمگیریها تاثیر میگذارد.
نسخه کامل این پژوهش در Media and Communication منتشر شده است.
