ستارهشناسان با بررسی دادههای قدیمی و فراموششده، شواهدی از حلقههای عجیب و زیبا در مقیاس سیارهای درون جو زهره پیدا کردهاند.
در سال ۲۰۱۰، ستارهشناسان با استفاده از تلسکوپ ویلیام هرشل در جزایر قناری مشغول رصد آسمان بودند و منتظر غروب خورشید بودند تا بتوانند دیسکهای غبار اطراف ستارههای جوان را بررسی کنند.
در همین زمان انتظار، این تیم بهمدت ۳۶ دقیقه سیاره زهره را نیز ثبت کرد. از آنجا که زهره هدف اصلی رصد آنها نبود، این دادهها بایگانی شدند و بیش از یک دهه تقریباً فراموش شدند.
اما پس از بازتحلیل این دادهها توسط پژوهشگران هلندی مشخص شد که این اطلاعات ممکن است شواهدی از وجود حلقههایی در مقیاس کل سیاره در جو زهره را در خود داشته باشد.
پژوهشگران با بررسی ابزار ExPo روی تلسکوپ که نور قطبیده را اندازهگیری و نور غیرقطبیده را حذف میکند، توانستند ویژگیهای موجود در جو زهره را بررسی کنند. زمانی که نور در اثر برخورد با ذرات غبار و گاز در جو زهره پراکنده میشود، به شکل خطی قطبیده میشود و این موضوع به اخترشناسان کمک میکند تا وضعیت آبوهوایی یک سیاره را بهتر درک کنند.
در این مورد، آنها ممکن است به یک کشف مهم دست یافته باشند.
این تیم در مقاله خود نوشته است:
«ما مشاهداتی از حلقههای کمنور (با شدت حدود ۱۰ به توان منفی ۶)، متحدالمرکز و در مقیاس کل سیاره را در شار قطبیده نور خورشید که از زهره بازتاب میشود، گزارش میکنیم.»
به گفته پژوهشگران، این حلقهها کمی در جهت باد نسبت به نقطه زیرخورشیدی (نقطهای از زهره که خورشید مستقیماً بالای آن قرار دارد) قرار گرفتهاند، در فیلترهای مختلف نوری قابل مشاهده هستند و در تصاویر معمولی که تمام نور دریافتی از زهره را ثبت میکنند، مشخص نیستند.
با این حال، تیم پژوهشی هنوز این یافته را بهعنوان کشف قطعی یک پدیده جدید جوی در زهره اعلام نکرده است، زیرا تعداد مشاهدات موجود بسیار محدود است.
پس از ثبت اتفاقی تصویر زهره، ابزار ExPo از رده خارج شد و این دادهها تنها نمونه موجود از این پدیده احتمالی هستند. پس از کشف این حلقهها، پژوهشگران چندین سال تلاش کردند ثابت کنند که این اثر واقعی نیست.
آنها در مقاله خود توضیح دادهاند:
«از آنجا که این حلقهها پیش از این مشاهده نشده بودند، ابتدا احتمال دادیم که ناشی از یک اثر مربوط به ابزار باشند، بهخصوص اینکه تقریباً بهصورت متحدالمرکز در اطراف روشنترین بخش دیسک زهره دیده میشوند.»
پژوهشگران بررسی کردند که آیا ممکن است این پدیده ناشی از خطاهای ابزار زمینی باشد، اما نتوانستند توضیحی برای آن پیدا کنند.
آنها افزودند:
«ما نتوانستیم یک اثر مربوط به ابزار پیدا کنیم که بتواند باعث ایجاد حلقهها در تصاویر گرفتهشده با فیلترهای Hα، پیوستار Hα و Na شود، اما در فیلترهای دیگر چنین اثری دیده نشود.»
همچنین آنها نتوانستند مکانیزمی را پیدا کنند که در آن قطبش ایجادشده توسط فیلترها بهتنهایی بتواند چنین الگوی حلقهای بزرگمقیاس و منسجمی را در نزدیکی نقطه زیرخورشیدی زهره ایجاد کند.
اگر این پدیده تأیید شود، نخستین بار نیست که امواج در مقیاس سیارهای در زهره مشاهده میشوند و همین موضوع احتمال واقعی بودن این کشف را افزایش میدهد.
در سال ۲۰۱۵، مدارگرد آکاتسوکی متعلق به سازمان فضایی ژاپن (JAXA) موجی را شناسایی کرد که حدود ۹۶۵۰ کیلومتر طول داشت و تقریباً از یک قطب زهره تا قطب دیگر امتداد پیدا میکرد.
همچنین ابزارهای مدارگرد پایونیر ونوس نیز احتمال وجود امواج گرانشی بزرگ در جو زهره را مطرح کرده بودند. در آن زمان تصور میشد این امواج باعث تغییر چگالی گازهای جو شوند، اما این موضوع بهطور قطعی تأیید نشد.
پژوهشگران احتمال میدهند پدیده مشاهدهشده نیز مربوط به امواج گرانشی باشد.
گوراو ماهاترا، نویسنده اصلی مقاله و فیزیکدان جوّی از دانشگاه دلفت هلند، در رساله دکترای خود توضیح داده است:
«شبیهسازیهای عددی ما نشان میدهد که شار نور و میزان قطبش خطی در سراسر دیسک زهره عمدتاً تحت تأثیر ویژگیهای لایه ابرها قرار دارد، اما تغییر ۵ تا ۱۰ درصدی چگالی دیاکسیدکربن بالای ابرها میتواند تغییری در قطبش ایجاد کند که در محدوده حساسیت ابزار ExPo قابل تشخیص باشد، در حالی که تغییری در روشنایی زهره ایجاد نمیکند.»
او افزود:
«چنین امواج چگالی میتوانند توسط تابش شدید خورشید در منطقه زیرخورشیدی ایجاد شوند. انتشار آنها در سراسر سیاره احتمالاً مطابق با جریان شناختهشده از سمت زیرخورشیدی به سمت ضدخورشیدی است.»
اگر این حلقهها و امواج جوی تأیید شوند، ممکن است به توضیح یکی از بزرگترین رازهای زهره کمک کنند: چرا جو این سیاره با سرعتی بسیار بیشتر از خود سیاره حرکت میکند.
زهره برای یک چرخش کامل به دور محور خود حدود ۲۴۳ روز زمینی زمان نیاز دارد، اما جو آن تقریباً هر ۴ روز یکبار در سراسر سیاره میچرخد؛ پدیدهای که «ابرچرخش جو» نام دارد.
با این حال، پیش از رسیدن به این نتیجه، دانشمندان به رصدهای بیشتری از زهره نیاز دارند تا شواهد بیشتری برای تأیید یا رد این نامزدِ یک پدیده جدید جوی به دست آورند.
