در فاصله حدود ۲۱۷ سال نوری از زمین، در گوشهای از کهکشان، یک غول گازی عجیب به نام HD 80606 b قرار دارد که بیشتر سال ۱۱۱ روزه خود را در سرمای شدید سپری میکند، اما برای مدت کوتاهی به ستاره میزبانش بسیار نزدیک میشود. اکنون مشاهدات جدید تلسکوپ فضایی James Webb Space Telescope نشان دادهاند که دمای این سیاره فراخورشیدی تنها در عرض چند ساعت حدود ۱۱۰۰ درجه افزایش پیدا میکند.
کورهای که هندسه مدار آن را ساخته است
HD 80606 b یک «مشتری داغ» معمولی نیست. جرم این سیاره حدود چهار برابر جرم Jupiter است و در مداری بسیار کشیده و غیرعادی به دور ستاره خود میگردد. این مدار ۱۱۱ روز طول میکشد و سیاره را از فاصلهای نسبتاً سرد به نقطهای بسیار نزدیک، تنها حدود ۰.۰۳ واحد نجومی از ستاره میزبان، میرساند. این نزدیکترین نقطه مدار که «پریاسترون» نام دارد، باعث میشود سیاره در مدت کوتاهی با هجوم عظیمی از انرژی ستارهای روبهرو شود.
تیمی به سرپرستی Tiffany Kataria از آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، با استفاده از ابزار MIRI روی تلسکوپ جیمز وب، این سیاره را پیش از نزدیکترین گذر، هنگام آن و پس از آن زیر نظر گرفتند. زمانبندی این رصدها بهگونهای انجام شد که با یک «گرفت ثانویه» همزمان باشد؛ رویدادی که در آن سیاره پشت ستاره خود پنهان میشود. برنامهریزی چنین رصدی به سالها هماهنگی و دقت نیاز دارد.
این گروه نتایج خود را در ۱۶ ژوئن طی نشست انجمن نجوم آمریکا ارائه کرد تا بهعنوان مرجعی برای مطالعات آینده درباره مشتریهای داغ مورد استفاده قرار گیرد.
افزایش دما فراتر از انتظار
طیفسنجی انجامشده توسط جیمز وب به دانشمندان امکان داد طول موجهای مختلف نور ساطعشده از سامانه را بررسی کنند و تغییرات دما و ویژگیهای جوی سیاره را در طول زمان دنبال نمایند.
نتایج نشان دادند دمای این جهان بیگانه به مقادیری بسیار بالاتر از پیشبینیها رسیده است؛ تا حدود ۱۱۰۰ درجه فارنهایت (حدود ۶۰۰ درجه سانتیگراد). این مقدار از آنچه پیشتر بر اساس دادههای تلسکوپ فضایی اسپیتزر انتظار میرفت نیز بیشتر بوده است.
کاتاریا در اینباره گفت: «شرایط حتی از آنچه بر اساس دادههای اسپیتزر پیشبینی کرده بودیم، شدیدتر است.»
علاوه بر این، دادههای جیمز وب نشانههای روشنی از وجود مولکولهایی مانند متان و دیاکسید کربن در جو این سیاره را آشکار کردهاند. Ryan Challener از دانشگاه کرنل نیز اظهار داشت: «اکنون میتوانیم امضاهای واضح مولکولهای مشخصی مانند متان و دیاکسید کربن را مشاهده کنیم.»
این یافتهها به دانشمندان کمک میکنند تا درک بهتری از رفتار جو سیارات فراخورشیدی در شرایط بسیار شدید به دست آورند و نشان میدهند که چگونه یک مدار غیرعادی میتواند یک دنیای یخزده را در عرض چند ساعت به کورهای سوزان تبدیل کند.
